Doorman, Maarten

Doorman, Maarten

Maarten Doorman is schrijver en filosoof. Hij doceert cultuurfilosofie aan de Universiteit Maastricht en is bijzonder hoogleraar Historische Cultuur van Duitsland aan de Vrije Universiteit. Hij publiceerde recensies in NRC Handelsblad, de Volkskrant, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer. Veel artikelen verschijnen op http://www.maartendoorman.nl. Zijn laatste boeken zijn De romantische orde (2004), Paralipomena (opstellen, 2007), Denkers in de grond (2010), Rousseau en ik. Over de erfzonde van de authenticiteit (2012), Je kunt bellen (po√ęzie, 2013), De navel van Daphne. Over kunst en engagement (2016) en Dichtbij en ver weg(opstellen, 2018).

73 Recensies

28-03-2021

Machiavelli’s lef

Machiavelli geloofde dat de meeste dingen in de sterren geschreven stonden Machiavelli Steeds vaker proberen historici het amorele, cynische beeld van deze politiek denker te weerleggen. Zo ook Tinneke Beeckman in haar nieuwe boek. [Recensie] De reputatie van Niccol√≤ Machiavelli (1469-1527) is niet best. Zo verwijst een Engelse uitdrukking voor de duivel, the old Nick, naar zijn voornaam. En de verlichte koning...


19-07-2020

A History of Sollitude

Dit zijn de twee gezichten van eenzaamheid Eenzaamheid heeft twee gezichten: dat van de kluizenaar en dat van de gevangene. Twee Britse historici bijten zich vast in de geschiedenis van alleen-zijn. [Recensie] Een aantal jaren geleden nam ik met een paar andere schrijvers deel aan een experiment van VPRO-radio. Beurtelings werden we zonder smartphone en internet voor een week ergens...


03-05-2020

Food Philosophy

Eten voor een betere wereld Filosofie Voor een betere wereld moeten we nadenken over gezondheid, onze rol als consument en onze verhouding tot de natuur. Op het gebied van voedsel komen deze facetten samen. [Recensie] De mens is onverzadigbaar. Om de wereldwijde crisis van nu als een gevolg daarvan te zien is te simpel, te moralistisch of te religieus. Maar onvermijdelijk...


12-04-2020

Wereldhistorische beschouwingen

Rake uitspraken over het verleden, maar waar slaat het precies op? Geschiedschrijving In zijn Wereldhistorische beschouwingen keek de beroemde Zwitserse historicus Jacob Burckhardt met een filosofische bril naar het verleden. [Recensie] Plato vertelt in de Theaetetus dat de natuurfilosoof Thales in een put viel omdat hij zijn ogen steeds op de sterrenhemel gericht hield. Je hoort de anekdote vaker, omdat ze mooi illustreert hoe de...


16-02-2020

Dieren in ons midden

We kiezen keihard het goedkoopste vlees in de supermarkt, en willen tegelijk schattige lammetjes in de wei Verschroeide koala‚Äôs in Australi√ę, verbrande varkens en uitgemergelde grazers in Nederland: wat is de invloed van de mens op aarde? [Recensie] Dieren zijn overal. Onder de vloer, boven onze systeemplafonds, op tafel en in het riool, verwerkt tot kleding en gekoesterd als huisdier,...


30-01-2020

E.T.A. Hoffmann. Het leven van een sceptische fantast

Dit ‚Äėgriezelige‚Äô genie had een leven vol drank, goklust en schandalen E.T.A. Hoffmann¬†Het Duitse genie E.T.A. Hoffman (1776-1822) kon het allemaal. Hij is het toonbeeld van een romantisch kunstenaar: een leven vol drank, conflicten, goklust, affaires, roem en schandalen. Stierf hij aan syfilis? [Recensie] Dubbeltalenten kennen we genoeg: schrijvers die goed kunnen tekenen of schilderen. In ons taalgebied denk je...


01-12-2019

Met lichte tred

Waarom iedereen zou moeten wandelen [Recensie] Wandelen Maak eens een wandeling zonder je telefoon en geef je mindful over aan de natuur, schrijft de naar Frankrijk verhuisde Ton Lemaire in zijn goed geschreven nieuwe boek. [Recensie] Geld is ongedifferentieerde koopkracht, leerde ik bij economie, en die prachtige uitdrukking schiet mij nog wel eens te binnen als ik me een weg probeer te banen...


01-11-2019

Mijn Gedichten

[Recensie] In 1994 verscheen het po√ęziedebuut van Mustafa Stitou. Dat viel op om twee redenen die er niet toe doen: Stitou was nog geen twintig, en Stitou was van Marokkaanse afkomst. Dat is precies wat de media – en dus ook de uitgevers – willen: jong en multiculti. Was het boek van Stitou een prozade¬≠buut geweest, dan had het stellig...


25-10-2019

Langzaam en zacht

[Recensie] Wat is¬†langzaam en zacht? Op deze vage en wat melancholieke vraag, die door de titel van Nachoem Wijnbergs bundel wordt opgeroepen, is in het gedicht¬†lang lichte avond¬†een even vaag en onbestemd antwoord te vinden. De laatste regel van dit gedicht luidt namelijk: “Geef mij iets dat hard is maar niet te hard voor mij.” Wat niet te hard is,...


06-10-2019

Het Ancien Régime en de Revolutie

Eigenlijk was de Franse revolutie overbodig Alexis de Tocqueville In het uitstekend vertaalde Het Ancien R√©gime en de Revolutie (1865) probeert Alexis de Tocqueville te beantwoorden waarom juist in Frankrijk de revolutie uitbrak. Onvermoeibaar duikt hij de archieven in voor een reconstructie. [Recensie] Volgens de secretaris van Voltaire had diens briljante partner in wetenschap en liefde, markiezin √Čmilie de Ch√Ętelet...


27-09-2019

Bijvangst

Het effect van de po√ęzie van Judith Herzberg [Recensie] Op mijn elfde kreeg ik een atlas en ik heb hem nog steeds. Hoe vaak ik die atlas ook opensla, zo gauw mijn neus de kaarten nadert is het raak. Het zal de lijm van de rug zijn. En al is de geur voor anderen nauwelijks bespeur¬≠baar, bij mij gaat die...


22-09-2019

Bespiegelingen over de revolutie in Frankrijk

Edmund Burke was voor ‚Äėbehouden en corrigeren‚Äô Zijn boek¬†over de Franse revolutie¬†was bij verschijning in 1790 meteen een groot succes. Het geldt nog altijd als fundament voor politiek conservatisme. [Recensie] Een handvol sprinkhanen aan de rand van een weiland maakt soms meer lawaai dan duizend daar liggende, vredig herkauwende koeien. Met dat geruststellende beeld zet de Ierse filosoof Edmund Burke...


08-09-2019

Modern - Modern

Het denken van oost en west verenigd In zijn nieuwe boek probeert filosoof Jan Bor iets over onze eigen tijd te zeggen. [Recensie] Ze bestaan nog altijd: wijsgeren die ‚Äėde leegte‚Äô omschrijven als ‚Äėvol ledig‚Äô en met een beroep op kunst en de natuurwetenschap laten zien dat de werkelijkheid niet is wat ze lijkt, een filosofisch clich√© dat terug gaat...


25-07-2019

Woodstock '69 De rock-'n-rollrevolutie

Woodstock: alles ging mis maar de mythe was geboren Oerfestival. Volgens de mythe van Woodstock werd er een nieuwe manier van leven geboren tijdens het driedaagse popfestival dat vijftig jaar geleden werd gehouden. Daar valt heel wat op af te dingen. [Recensie] Het hoosde van de regen. Er was niet genoeg te eten, mensen graasden als een oudtestamentische sprinkhanenzwerm rauwe...


21-07-2019

Diderot and the Art of Thinking Freely

Minnaressen, geldnood en vriendschap met de tsarina: het meeslepende leven van Diderot Vergeleken met de twee grote helden van de Verlichting, Voltaire en Rousseau, bleef de Franse filosoof Denis Diderot lange tijd een marginale figuur. Ten onrechte, zo blijkt uit twee boeken over zijn leven. [Recensie] Als Denis Diderot (1713-1784) iets belangrijk vond, dan was het wel zijn nalatenschap. Roem...


18-07-2019

Kijken, proeven, denken. Essays over kunst, kritiek en filosofie

Het is oud of het is ‚Äėcontemporary art‚Äô Kunst is ‚Äėglobaal‚Äô geworden en wereldwijd zijn dezelfde kunstenaars te zien. Wat dat zegt over identiteit in de kunst en in het maatschappelijke debat, is √©√©n van de kwesties die filosoof Thijs Lijster onderzoekt in zijn essays. [Recensie] Filosofen houden van paradoxen. In het nawoord van zijn nieuwe essaybundel haalt Thijs Lijster...


12-07-2019

Gottfried Benn. Genie Und Barbar

Po√ętisch snijden in een lijk. Gedichten en biografie [Recensie] Op 7 juli 1956, om 8 uur in de ochtend, stierf Gottfried Benn. De zon stond al hoog en scheen fel naar binnen. Twee maanden eerder was de aan gewrichtskanker bezweken dichter reeds figuurlijk in het zonnetje gezet. De misantroop werd toen zeventig en men bewees hem van alle kanten eer;...


27-06-2019

Merencolie

Koppig allegaartje [Recensie] Dichters heten individualisten te zijn. Men beschouwt het als een diskwalificatie als hun po√ęzie op die van een ander lijkt. Wanneer het unieke en onafhankelijke inderdaad een waar¬≠merk is voor kwaliteit, dan zijn de gedichten van Christine D’haen uitzonderlijk goed. D’haen trekt zich namelijk wel heel weinig aan van wat zoal in de mode is of was....


31-05-2019

Alvast

Gedichten van Nachoem Wijnberg [Recensie] Er zijn weinig Nederlandse gedichten die zo uit de lucht komen vallen als de gedichten van Nachoem Wijnberg. Contextloos zijn ze, nauwelijks onder een noemer te vangen, tot po√ęzie gestolde asielzoekers die hun afkomst vergeten zijn en nergens een verblijfplaats vinden. Wijnberg publiceerde in negen jaar zeven dichtbundels, waarvan de zesde,¬†Geschenken, met de Herman Gorterprijs...


12-05-2019

Op de schouders van reuzen

Umberto Eco over logica, barok, Hitler en meer In een verzameling van lezingen vereffent de Italiaanse schrijver onder andere een aantal kleine rekeningen, zoals met concurrent Dan Brown. Hij trakteert ons ook op een aantal zeer vermakelijke inzichten. [Recensie] Volgens de overlevering leidde Protagoras de student Evatlus voor de helft van de prijs op tot jurist. De tweede helft zou...


12-04-2019

Details

Zwaar dreunt het denken op een stuurloos leven [Recensie] Leo Vroman, bioloog en dichter, heeft zinnen herhaaldelijk vergeleken met eiwit-ketens. Maar wie zijn po√ęzie leest is geneigd taal eerder op te vatten als een Ierse pub bij sluitingstijd. Straalbezopen haken de woorden zich aan elkaar vast en zwalkend gaan ze over de bladzijden naar beneden. Gewone woorden waren het, Vroman’s...


01-03-2019

Niemand wint

Slechte altsax aan de Seine. Gedichten [Recensie] Bernlef is bij uitstek een dichter van het grensgebied. Veel titels van zijn vroegere bundels wijzen daar al op; naast Grensgeval (1972) bijvoorbeeld Bermtoerisme (1968) of Geest­gronden (1988). Wie zijn gedichten leest, verkeert voortdurend op overgangsterrein. Ook letterlijk: zo is het grensgebied tussen land en water een echte Bernlef-locatie, met zand, zee, gras, meeuwen en wat verweerde planken. In Niemand...


18-02-2019

The Invention of Sustainability

De Lage Landen bewezen dat veel mensen met succes op een klein stukje natte grond konden leven De discussies over de toekomst van onze planeet kennen een rijke en lange geschiedenis, zo toont de Britse historicus Paul Warde in zijn boek. [Recensie] Weinigen bekruipt, zo gok ik, een schuldgevoel bij het doortrekken, maar in de tijd dat het water-gespoelde toilet...


10-02-2019

German Philosophy

Hoe Fransen over Duitsers denken Dat Duitse denkers de Franse filosofie blijvend hebben be√Įnvloed, blijkt uit een gesprek daarover tussen de Franse filosofen Badiou en Nancy. Maar van een omgekeerde invloed is geen sprake. [Recensie] Nu de Britten van Europa wegdrijven in winters gekrakeel richt het oude continent zich noodgedwongen weer op zichzelf. En in het herformuleren van wat Europa...


08-02-2019

Van Cadmium Lekken De Bossen

Provocerend na√Įeve gedichten van Elly de Waard [Recensie] Dichten in de eenentwintigste eeuw: heeft het niet iets bespottelijks? De hoge roep van de po√ęzie lijkt nauwelijks meer van deze tijd. Wie dan ook nog schrijft over de natuur, de ziel en de liefde, zonder enige aandacht te besteden aan de snelle digitale wereld van vandaag, is gedoemd op de reservebank...


28-12-2018

Doen en laten

Bloemlezing van Judith Herzberg [Recensie] Het thema van de Boekenweek [in 1994/red.] is po√ęzie, het boekenweekgeschenk bestaat uit proza. Maar een gegeven paard kijk je niet in de bek – zeker niet als je iets van Hella Haasse krijgt. Toch was een bundel gedichten ook niet gek geweest. Daarvoor had de vorige week verschenen bloemlezing van Judith Herzberg, zo langzamerhand...


16-11-2018

Over het verlangen naar een sigaret

Niet omdat er antwoorden zijn [Recensie] Een van de dingen waar Rutger Kopland patent op heeft is de vraagtekenloze vraag. Ik geef toe, dat ging wel eens vervelen de laatste bundels, en ook in zijn vorige week [2001/red.] verschenen Over het verlangen naar een sigaret komen zulke zacht betogende vragen vaak terug, als de bromvlieg op een bewolkte zomeravond. Bijvoorbeeld in Ganzen:...


09-11-2018

Van de roerloze woelgeest

Zwieren met de sletpop van de rotzak [Recensie] In de loop van de jaren zestig hing Lucebert zijn lier aan de wilgen. Voortaan tekende en schilderde hij vooral. Toen in 1974 zijn Verzamelde gedichten verschenen, kon de voormalige Keizer van de Vijftigers als klassiek dichter worden bijgezet en in 1980 verklaarde hij zelfs helemaal geen po√ęzie meer te schrijven. Achteraf...


02-11-2018

Oesters & Gestoofde Pot

Gedichten van H.C. ten Berge [Recensie] Wie het de laatste tijd [2001/red.] niet meer zo goed kan volgen in de Nederlandse po√ęzie mag opgelucht ademhalen. Er is weer een nieuwe H.C. ten Berge. Ten Berge was in de jaren zeventig en tachtig een toonaangevend dichter. Acht jaar geleden echter bundelde hij zijn verzen in¬†Materia prima¬†en sindsdien leek het gedaan, al...


19-10-2018

Kaalslag

Radeloos zonder rede [Recensie] De leraar Frans kwam uit Groningen. Op mijn keurige school viel dat op. Hij was niet altijd even goed te verstaan, zeker niet als hij opgewekt in het Frans begon. Het klonk een beetje zoals ze in de Provence praten, maar dan versneden met boorslijpsel van rotte kiezen. “Albert Camus”, zo zei hij eens, en hij...


19-10-2018

In aanwezigheid van Schopenhauer

Houellebecq ziet zichzelf nu als een ‚Äėpositivist‚Äô Het pessimisme van Schopenhauer vormt de basis van het werk van deze Franse schrijver. Hij schreef een merkwaardig boekje over de Duitse filosoof. [Recensie]¬†In Michel Houellebecqs roman De kaart en het gebied (2010) dwaalt een inspecteur van politie door het Franse dorp van de schrijver en passeert er de Rue Martin-Heidegger, de Impasse...


07-10-2018

Het dubieuze denken

Patricia de Martelaere (red.) over scepticisme [Recensie] Vaak wordt beweerd dat filosofie ontstaat uit verwondering. Maar twee andere ingredi√ęnten zijn veel belangrijker: fosfor en scepsis. De grote rol van fosfor is sinds vorige eeuw bekend, toen de Nederlandse filosoof Moleschott zijn materialistische visie op de menselijke geest kernachtig samenvatte in de leus Ohne Phosphor keine Gedanken. Het belang van scepsis...


05-10-2018

Liefde is business

Grunberg: slechte sex leidt soms tot goede po√ęzie [Recensie] Harry Mulisch schrijft het boekenweekgeschenk pas na zijn zeventigste. Arnon Grunberg deed het al toen hij zesentwintig was. Riskant. Want is er nog leven na het boekenweekgeschenk of zijn die honderdduizenden exemplaren de grafzerk op je schrijverschap? Wellicht uit angst daarvoor begon Grunberg te schilde¬≠ren. En waarschijnlijk ook voor de grap,...


02-09-2018

Heidegger. Politik und Geschichte im Leben und Denken

Heideggers opportunisme en dat van zijn apologeet Ernst Nolte [Recensie] Op 30 juni 1933, kort nadat de nazi’s aan de macht waren gekomen, hield Heidegger als pas benoemd rector van de Albert Ludwig Universiteit van Freiburg een redevoering voor studen¬≠ten. De toen al vermaarde filosoof pleitte, net als bij zijn ambts¬≠aanvaarding, op¬≠nieuw voor een nationaal-socia¬≠listische hervorming van de Duitse univer¬≠siteit....


26-08-2018

Ludwig Wittgenstein - portret van een gekwelde geest

Bewijs dat hier geen neushoorn is! Prachtige biografie [Recensie] In de zomer van 1935 bezocht Ludwig Wittgenstein de Russische ambassadeur in Londen, op voorspraak van de vermaarde econoom Keynes. Hij was van plan om met zijn vriend en leerling Francis Skinner in de Sovjet-Unie te gaan wonen en daar voortaan eenvoudige arbeid te verrichten in de geest van Tolstoj. Keynes...


21-08-2018

Daverende dingen dezer dagen

De bluf van een geestige stilist [Recensie] “Het gaat uitstekend met Frankrijk,” zei de acteur Coluche eens; “het land staat er veel beter voor dan volgend jaar.” Of de Fransen daar zelf om kunnen lachen is de vraag. In zijn bundeling van grotendeels in Hollands Maandblad verschenen essays beschrijft H.L. Wesseling hun ‚Äėdeclinisme‚Äô, het lamlendig pessimisme dat de Fransen koesteren...


19-08-2018

Voltaire. A Life

Een nieuwe biografie van Ian Davidson [Recensie] Voltaire was een genereuze man. Toen hij bij een weinig doordachte uitgifte van staatsobligaties doortastend zijn slag had geslagen, mocht menigeen in zijn puissante rijkdom delen. Hij ondersteunde aankomend talent en verbouwde het kasteel van zijn minnares Emilie de Ch√Ętelet, overigens met goedvinden van haar elders verblijvende echtgenoot. Voltaire (1694-1778) was royaal, en...


10-08-2018

Van de vierkanten man

Liederrijk en jongensachtig poeziedebuut [Recensie] Van de vierkante man, het po√ęziedebuut van Ilja Leonard Pfeijffer, heeft iets van een maandagochtendsandwich. Een maandagochtendsandwich bestaat uit oud brood van zaterdag maar heeft als beleg het beste van wat uit het weekeind overbleef: geraffineerde vissalade, vliesdun gesneden wild. De bundel van Pfeijffer begint evenmin veelbelovend. Wie zich daarentegen door het oude brood van...


05-08-2018

Hoe Hollands wil je het hebben?

Bas Heijne’s Verlichting uit Zwanenburg ‚ÄúDie typisch Hollandse vraag aan columnisten,‚ÄĚ zo begon Bas Heijne zijn slotcolumn weken geleden in deze krant, de vraag ‚Äúwaar had je het mis?‚ÄĚ In Hoe Hollands wil je het hebben?, een keuze uit zijn stukken van de laatste twee√ęneenhalf jaar, noemt hij ook sarren op de werkvloer en het gedreig van Wilders ‚Äútypisch Nederlands‚ÄĚ....


29-07-2018

Autonomie. Een essay over het vervulde leven

Staalkaart van hedendaagse filosofische discussies [Recensie] Wie verliefd is kijkt telkens op zijn telefoon, al wil hij het niet, en die smartphone zelf is hoe dan ook reeds een irritant bewijs van onze afhankelijkheid. Speelbal zijn we van de algoritmes van Apple, google en Facebook, net zoals velen van ons zich vaak weinig autonoom verhouden tot drank, snoep en sigaret....


27-07-2018

Rook zonder vuur

Tot gas zult gij wederkeren [Recensie] Sinds jaar en dag verschijnt er van Komrij slechts mondjesmaat po√ęzie, meest in bibliofiele edities van enkele bladzijden. Daar lijkt een kentering in te komen. Zijn zojuist [1999/red.] verschenen bundel, Rook zonder vuur, telt weliswaar ook niet meer dan twintig verzen, maar dit laatste kalenderjaar van het millenni¬≠um kunnen we elke maandagmor¬≠gen op de...


22-07-2018

An Essay on Man and Other Poems

Zoals het is, is het goed [Recensie] Net als Laurence Sterne leed Alexander Pope aan de tering. Maar bij hem werd op jeugdige leeftijd het ruggenmerg aangetast, zodat hij een bochel kreeg, niet meer groeide en een corset moest dragen. In de weinig zachtzinnige polemieken van zijn tijd heette hij een gebochelde pad. Zijn eigen satires (The Rape of the...


15-07-2018

De weg naar wijsheid

Wijsheden van een rijkaard [Signalering] Het aforisme is een riskant genre. Het lijkt diepzinnig, maar spat meestal als een zeepbel uit elkaar. Zo schrijft Seneca in De weg naar wijsheid: “Een misdadiger heeft soms geluk en weet zich schuil te houden, maar zekerheid heeft hij nooit.” Inderdaad, het kan vriezen of dooien. Soms koken de aardappelen over, soms niet. Toch...


08-07-2018

Kairos

Pleidooi voor enthousiasme en voorspelbare kritiek [Recensie] Terwijl de filosofie zich aan de universiteit diep in haar academische hol terugtrekt, waar alleen nog Engelstalige artikelen in door vrijwel niemand gelezen tijdschriften meetellen, bloeit de wijsbegeerte daarbuiten. Daar komen filosofen op tv en schrijven boeken voor een groot publiek. Succesvolle auteurs als Bert Keizer, Stine Jensen, Joep Dohmen, Coen Simon, Marli...


25-06-2018

Literatuur, autonomie en engagement

Heldere analyse, abstracte oplossing [Recensie] “Vergeleken met de hysterische alarmbellen en sirenes waarmee de economische, ecologische en politieke crises van de eenentwintigste eeuw werden ingeleid, klinkt het gestage gelui van de doodsklok van de literatuur bijna geruststellend.” Aldus de openingszin van Aukje van Roodens Literatuur, autonomie en engagement,¬†Pleidooi voor een nieuw paradigma. Het einde van de roman, de dood van...


24-06-2018

Het geluk

Lamettrie: eet, drink, slaap, snurk en droom [Recensie] Lamettrie (1709-1751) was een Franse legerarts en een filosoof. In dat eerste beroep was zijn specialiteit de genezing van geslachtsziekten, in het tweede de provocatie. In zijn nu voor het eerst in het Nederlands vertaalde¬†Het geluk¬†schrijft hij: ‚ÄúWie de mens bestudeert, moet er rekening mee houden dat die mens zijn vijand wordt.‚ÄĚ...


22-06-2018

Over het verlangen naar een sigaret

Niet omdat er antwoorden zijn [Recensie] Een van de dingen waar Rutger Kopland patent op heeft is de vraagtekenloze vraag. Ik geef toe, dat ging wel eens vervelen de laatste bundels, en ook in zijn vorige week verschenen Over het verlangen naar een sigaret komen zulke zacht betogende vragen vaak terug, als de bromvlieg op een bewolkte zomeravond. Bijvoorbeeld in...


17-06-2018

The Machiavellian Cosmos

Een Florentijn verscheurd tussen eerzucht en eenzaamheid Elke tijd heeft zijn eigen vergif. De gifbeker van Sokrates was uit dollekervel bereid, Indianen uit het Amazonegebied gebruikten op hun pijlen het nu nog in de genees¬≠kunde toege¬≠paste curare (wurali) en het geslacht van de Bor¬≠gia’s bediende zich van het witte arseen (cantarella), het vergif van de Italiaanse renaissance. De Borgia’s zijn...


15-06-2018

Een nieuw afscheid

De kitsch van een traan [Recensie] Weinig debutanten hebben zo snel succes als Anna Enquist. Haar Soldaten­liederen (1991) werden door de kritiek enthousiast onthaald; haar tweede bundel Jachtscè­nes kreeg de Van der Hoogt-prijs en haar werk wordt naar de bescheiden maatstaven van de dichtkunst buitengewoon goed verkocht. De advertenties maakten zelfs, in de soldateske metaforiek van haar eerste bundel, gewag...


10-06-2018

Dwars maar recht

Rechtdoorzee [Recensie] Politici houden geregeld een pleidooi voor hogere boetes en strengere straffen. Daarbij zouden ze zich kunnen beroepen op Dirck Volckertszoon Coornhert. In diens Boeventucht ofte middelen tot mindering der schadelijke ledighghanghers wordt eveneens gepleit voor harder optreden van het justiti√ęle apparaat. Coornhert raadde de overheid aan dwangarbeid in te stellen als roeien op de galei¬≠en en graafwerk in...


08-06-2018

Eindaugustuswind

Een dakraam in de hemel [Recensie] ‘Welkom eerste zinnen!’ Aldus begint uitnodigend het eerste vers van Willem Jan Ottens nieuwe dichtbundel. Het gaat zo verder: Godweet over welke Sahara jullie ditmaal kwamen – deze winter duurde jaren. Kennelijk heeft het de dichter te lang geduurd, voor hij zich aan de gloed van nieuwe po√ęzie kon warmen. Waaruit deze po√ęzie bestaat,...


03-06-2018

Over opvoeding en vrije wil

Erasmus als Nederlands denker [Recensie] Is Erasmus een Nederlands filosoof? Deze vraag dringt zich op nu met een bloemlezing uit zijn werk de mooie reeks Ges­chiedenis van de wijsbegeerte in Nederland wordt besloten. Getuigt de annexatie van Erasmus bij het vaderlands erfgoed niet eerder van een te onbesuisd patriottisme? Een zelfde probleem speelde al bij andere filosofen uit deze reeks, bij...


01-06-2018

Parken en Woestijnen

Alleen het ogenblik is oud [Recensie] ¬†Er kleeft iets merkwaardigs aan klassieke po√ęzie. Sommige regels zijn zo bekend dat ze tot op de draad versleten lijken. “Egidius waer bestu bleven” dreigt een regel te worden als “Wilhelmus van Nassouwe”; “Lees maar, er staat niet wat er staat” krijgt dezelfde allure als “Even Apeldoorn bellen” en “Denkend aan Holland zie ik...


27-05-2018

Romantiek

Met een glas wijn in de hand het slagveld op [Recensie] Ga toch scheep, filosofen! roept Nietzsche ergens uit en dat is wat R√ľdiger Safranski in zijn onlangs [2007/red.] verschenen boek letterlijk Johann Gottfried Herder laat doen. Meteen op de eerste bladzijde steekt Herder daar in 1769 van wal om de wijde wereld te zien. Maar reeds op de rusteloze...


25-05-2018

Voorlopig verblijf

De schrik huist in de kamer [Recensie] Waarover gaan de gedichten van Eva Gerlach? Over teneergedrukt worden en weer opfladderen – voorzover po√ęzie tenminste ergens over gaat, en niet gewoon iets is. Gerlach, van wie twee weken geleden [1999/red.] bekend werd dat zij de P.C. Hooftprijs krijgt, publiceerde vorig jaar Niets bestendiger. Deze bundel bevat een zomers vers waarin de...


20-05-2018

Het lachen

Hoe het lachen ons vergaat [Recensie] Bij de nadenkende medemens geniet lachen niet veel aanzien. “Wie de lachers op zijn hand heeft gehad, moet die zo snel mogelijk schoonwassen”, schreef Jan Greshoff al eens in een beschouwe¬≠lijke bui en wanneer er onder filosofen een doodenke¬≠le keer gegrinnikt wordt, klinkt dat als te luid gesnater op een stille vijver bij nacht....


18-05-2018

De blauwe bloem

Achter klapperende ramen giert de wind [Recensie] Het heeft even geduurd, maar na een paar honderd jaar is dan toch Heinrich von Ofterdingen (1802) in het Nederlands vertaald, met als titel De blauwe bloem. Helemaal onbegrijpelijk is het niet, dat een tot voor kort zo nuchter land als het onze een tijdje heeft moeten wachten. Want het is wel eens...


16-05-2018

The coffee house

Durf toch drab te drinken [Recensie] Koffie is het bloed van de politiek. Dit spul, zo wisten de eerste Europese koffiedrinkers te melden, is zwart als inkt en heeft de smaak van roet, maar zij scherpt de geest en brengt mensen in gesprek over de publieke zaak. Samuel Johnson definieerde het koffiehuis in de achttiende eeuw als een plaats “waar...


13-05-2018

De onwetende wijsgeer

De goden zelf zijn mans genoeg [Recensie] Zelfmoordenaars sterven roemloos en anoniem, al hebben we natuurlijk ook Socrates en Herman Brood. Nog zo‚Äôn uitzondering was Marc-Antoine Calas, wiens aanvankelijk toch weinig hero√Įsche zelfdoding door een bizarre samenloop van omstandigheden uitliep op een van de meest vermaarde overwinningen van de Franse Verlichting. De depressieve 28-jarige Marc-Antoine verhing zich op 13 oktober...


11-05-2018

Vier manieren om op iemand te wachten

Onbestemd aan de douane [Recensie] Het heeft iets overrompelends om een po√ęziebundel te beginnen met een gedicht dat Aankomsthal heet. Daarmee maak je in √©√©n klap een vliegveld van je hele bundel, met alle associaties die dat bij je oproept. Op een vliegveld ligt de hele wereld aan je voeten, al bestaat die vooralsnog uit bagagebanden, souvenirwinkels, paspoortcontrole, toiletten en...


06-05-2018

The Idea of the Self

Een filosofische geschiedenis van het zelf [Recensie] Niets is meer heilig, behalve het individu. Want als er één idee is dat de laatste eeuwen voortdurend aan belang heeft gewonnen, dan is dat het idee van het zelf. Of het nu gaat om mensenrechten, opvoeding, het recht op leven bij discussies over abortus en euthanasie, over onderwijs en zelfontplooiing, over gezondheidszorg,...


04-05-2018

Goethe, kunstwerk van het leven

Lakei van de hertog [Recensie] Wanneer Goethe (1749-1832) op zijn zevende hoort roddelen dat zijn vader een bastaard is, begint hij in plaats van zich daarvoor te schamen meteen te fantaseren over zijn adellijke afkomst. Dat aangeboren gevoel van superioriteit tekent zijn persoonlijkheid; een cursus faalangst is aan deze schooljongen al niet meer besteed. Niet voor niets kiest hij later,...


02-05-2018

Martin Luther. Renegade and Prophet

Hoe Luther het licht zag [Recensie] Christelijke naastenliefde is niet het eerste waar je bij Luther aan denkt. Toen de Duitse boeren in opstand kwamen in het revolutionaire klimaat dat hij zelf had helpen veroorzaken, noemde hij ze “dolle honden”. Hij riep op hen “tegen de grond te slaan, te wurgen, heimelijk en openlijk neer te steken,” omdat “er niets...


29-04-2018

The Spirit of Solitude

Verdwaald in het moeras van idee en feit [Recensie] Russells leven leent zich bij uitstek voor een meeslepende biografie. Hij schreef een veelzij­dig werk, uiteenlopend van technische filosofie tot politie­ke pamfletten en fictie, hij was aristocraat en anti-militarist, raakte ver­schil­lende keren in opspraak, belandde in de gevangenis, won de Nobelprijs, had een reeks huwelijken en affaires, correspon­deerde en ver­keerde met...


28-04-2018

Gullivers Reizen

Mensen zijn nog erger dan Yahoos [Recensie] Een mensenvriend kun je Swift niet noemen als je De reizen van Gulliver uit hebt. Enige afstand tot de bewoners van zijn eigen land was hem althans niet vreemd. In de verre streken waar de titelheld aanspoelt valt een vergelijking met de wezens die daar leven zelden uit in het voordeel van de...


27-04-2018

De naam in een kamer

Het voorhoofd vol wanhoop [Recensie] Geweld komt aan. Ook het zien van geweld. Grootschalig geweld, oorlog, komt zo aan dat een goede weergave ervan bijna onmogelijk is. Zodat het steeds weer moet Рik bedoel de wéérgave ervan. Maar misschien ook wel dat geweld zelf. Bij de inmiddels uitvoe­rig bekroonde oorlogs­film van Steven Spielberg, Saving Private Ryan, word je langdu­rig...


22-04-2018

De structuurverandering van het publieke domein

Habermas en het publieke domein [Recensie] Niet echt sexy, die titel. En ook andere boektitels van de Duitse filosoof J√ľrgen Habermas (1929) zijn in beton gegoten. Alsof hij het erom doet, denk je na lezing van De structuurverandering van het publieke domein, zijn offici√ęle debuut uit 1962. Want hierin betoogt Habermas hoezeer de publieke meningsvorming door commercialisering en marktdenken bedreigd...


20-04-2018

Zo kon het zijn

Lachen is taboe. Platonische gedichten van Cees Nooteboom [Recensie] De dichter Cees Nooteboom heeft alles wat je van een dichter op leeftijd maar verwachten kunt. Zijn po√ęzie is gerijpt, dat wil zeggen diepzinnig in haar eenvoud, filosofisch van strekking en zelfs spiritueel. Nootebooms gedichten zijn muzikaal en leggen een technische beheersing aan de dag terwijl het oeuvre een overzichtelijke omvang...


15-04-2018

De esthetische revolutie

De evolutie van schoonheid [Recensie] Waarom noemen we het werk van Vincent van Gogh kunst en het spreekwoordelijke zigeunermeisje op de gang van een hotel niet? Hoe komt het dat thrillers geen literatuur zijn, zelfs niet als het literaire thrillers worden genoemd? Waarom interviewen wij kunstenaars? Voor iemand uit de zeventiende eeuw of uit een andere cultuur zouden zulke vragen...


13-04-2018

Statische gedichten

Drink je zat in je vaas, kleine aster [Recensie] Een duister dichter, die Benn. En toch ook een man van bloemen, daarin heeft vertaler en inleider Huub Beurskens gelijk. Zo stuitte ik in Statische gedichten op rozen, balsemien, asters, gele papaver, gentiaan, blauwe regen, narcis, clematis, seringen, gele papaver, anemoon en flox. Maar eerder dan de vrolijkheid van bruidsboeket of...


11-04-2018

1968: The Year That Rocked the World

Overal opstand tegen alles [Recensie] Toen de Amerikaanse presidentskandidaat Robert Kennedy in 1968 de dichter Jevtoesjenko ontmoette en ze een toost uitbrachten, stond de Rus erop volgens goed gebruik de glazen stuk te smijten. Maar Kennedy vond ze te duur en liet goedkopere glazen komen. Die waren dikker, ze stuiterden op de vloer en braken niet. Het was geen goed...


08-04-2018

Walter Benjamin. A Critical Life

Een eeuwige balling sterft aan de grens [Recensie] In de herfst van 1931 zit Walter Benjamin tussen zijn boeken op een huurkamertje in Berlijn, met afbeeldingen van heiligen aan de muur. Hoewel zijn omstandigheden beroerd zijn en de toekomst er weinig rooskleurig uitziet, zou hij kunnen zeggen, zo meldt hij zijn vriend Scholem, “dat ik me voor het eerst van...


06-04-2018

De omzwervingen van jonker Harold

Vrolijkheid met de dood voor ogen [Recensie] Lord Byron was de eerste popster. Niet dat er begin negentiende eeuw al elektrisch versterkte muziek bestond, of dat hij op een podium stond te zingen, maar zijn aanstootgevende reputatie, de portretten die van hem rondgingen, zijn drank- en drugsgebruik en bizarre uitdossingen, zijn populariteit onder vrouwen en de breed uitgemeten schandalen maakten...