Gabriëls, René

Gabriëls, René

48 Recensies

15-12-2020

Ik, wij, zij

Sociologische wegwijzers voor onze tijd [Signalering] “Sociologen meten de temperatuur van onze samenleving: ze doen aan tijdsdiagnose.” Met deze zin opent de Belgische socioloog Rudi Laermans deze bundel met essays die de temperatuur van de huidige samenleving op een intrigerende wijze meten. Zo wekken de drie persoonlijke voornaamwoorden uit de titel de nieuwsgierigheid. Zij corresponderen volgens Laermans met grote maatschappelijke...


28-01-2020

Genadezesjes

Essay over de moderne universiteit [Recensie] Wat zou gebeuren wanneer alle studenten, docenten en bestuurders in Nederland dit boek over de moderne universiteit zoudenlezen en serieus met elkaar bespreken? Zou dat net als pakweg vijftig jaar geleden tot een radicale verandering van academia leiden? Eelco Runia levert in dit uitermate goed geschreven en zeer belangwekkende boek goede argumenten voor zo’n...


24-09-2019

Geschiedenis van de seksualiteit

De wil tot weten (1) – Het gebruik van de lusten (2) – De zorg voor zichzelf (3) [Signalering] Ook al is Michel Foucault geen socioloog, zijn oeuvre is van groot belang voor de sociologie. Tal van sociologen hebben zich laten inspireren door zijn machtsanalyses. Hij onderstreept dat een samenleving mede functioneert door de orde scheppende macht van vertogen. Een...


17-09-2019

Waarom liefde eindigt

Sociologie van de seksuele vrijheid [Signalering] Het vertrekpunt van dit boek is dat er meer bladzijden gevuld zijn met verhalen over de bijzondere wijze waarop liefde tot stand komt, dan hoe ze aan haar einde komt. Als er al over het einde van de liefde wordt gepraat of geschreven, dan gaat het meestal om een psychologisch vertoog of een slap aftreksel daarvan in kranten of tijdschriften. Primair gericht...


10-09-2019

The sociology of privatized security

De privatisering van de veiligheid [Signalering] Tegenwoordig zorgt zowel de staat als de markt voor de veiligheid van burgers. Ongeacht de sociale status en de bankrekening ziet de staat in principe te allen tijde toe op hun veiligheid. En op grond van een contract ontfermen private actoren zich gedurende een contractueel vastgelegde tijd over de veiligheid van klanten die daarvoor...


15-01-2019

Ondergeschikt

Hoe kennis over vrouwen ons misleidt en wat we daaraan kunnen doen [Recensie] Tal van wetenschappers beweren dat vrouwen gemiddeld minder intelligent zijn dan mannen, slechter kaart lezen en niet kunnen parkeren. Ook wordt door hen vaak beweerd dat mannen van nature polygaam zijn en vrouwen monogaam. Angela Saini toont dat zulke ‘waarheden’ over vrouwen berusten op hardnekkige vooroordelen. Deze vooroordelen hebben volgens haar het wetenschappelijk onderzoek sterk beïnvloed. Dat...


31-07-2018

Lessen in pragmatisme

Sociologische kennistheorie [Signalering] Wie tegenwoordig sociologie studeert, hoeft zelden of nooit een cursus over de grondslagen van het vak te volgen. Dat was ooit anders. Generaties sociologiestudenten moesten zich verdiepen in de filosofie van de sociale wetenschappen. Dat dit vrijwel niet meer onderwezen wordt is een groot gemis, want de vragen over de grondslagen van de sociologie zijn niet verdwenen...


17-07-2018

Schets voor een zelfanalyse

Pierre Bourdieu blikt terug [Signalering] Alvin Gouldner (1920-1980) en Pierre Bourdieu (1930-2002) zijn de grondleggers van de reflexieve sociologie. De vooronderstelling van de reflexieve sociologie is dat sociologie deel uitmaakt van het object van onderzoek (de samenleving) en sociologen met sociologische ogen ook naar zichzelf moeten kijken. Zowel het eerste als het laatste college dat Bourdieu als hoogleraar aan het...


03-07-2018

Ongehoord populisme

Gesprekken met Vlaams Belangkiezers over stad, migranten, welvaartsstaat, integratie en politiek [Signalering] Recentelijk was het politieke establishmen in Duitsland in rep en roer omdat de Alternative für Deutschland (AfD) enorm veel kiezers achter zich wist te scharen. Bondskanselier Merkel merkte op dat het van belang is om zo goed mogelijk te begrijpen wat deze kiezers beweegt. Met grondig onderzoek naar...


05-06-2018

Weten vraagt meer dan meten

Hoe het denken verdwijnt in het regime van maat en getal [Signalering] Meten is weten. Deze gevleugelde uitdrukking wordt te pas en te onpas gebruikt. In dit belangwekkende boek (met gesprekken met onder anderen Jim van Os, Trudy Dehue, Paul Verhaeghe, Christien Brinkgreve en Xandra Schutte) wordt de weerslag kritisch onder de loep genomen die de meetcultuur heeft op het bedrijfsleven, het onderwijs, de zorg en de journalistiek. De managers...


29-05-2018

Die Abstiegsgesellschaft

Arbeiderskinderen worden weer arbeiders [Signalering] Sociale mobiliteit is de verandering van de positie (beroep en inkomen) die iemand in de maatschappij inneemt. In de meeste landen was er na de Tweede Wereldoorlog ruim drie decennia lang sprake van een opwaartse sociale mobiliteit. De fabrieksarbeider kon na een tijdje zijn Daf 33 inruilen voor een Volkswagen Golf en zijn kinderen werden vaak academici. Socioloog Oliver Nachtwey toont in dit briljante boek...


29-05-2018

Klein lexicon van het managementjargon

Een kritiek van de nieuwe newspeak “Ieder van ons beschikt, of zou moeten beschikken, over een linguïstisch immuunsysteem. Telkens dat alarm slaat bij het lezen of horen van een woord, kan je spreken van een besmet woord.” Met deze zinnen openen socioloog Rudi Laermans, cultuurfilosoof Lieven De Cauter en cultuurwetenschapper Karel Vanhaesbrouck dit schitterende boek over door het neoliberalisme besmette woorden. Onder besmette woorden verstaan zij woorden die afkomstig zijn uit de...


22-05-2018

De januskop van democratie

Over de bronnen van boosheid in de politiek [Recensie] Sjaak Koenis heeft een tot nadenken stemmend boek geschreven, omdat hij een gangbare gedachte onderuit probeert te halen. Die gangbare gedachte is dat het populisme en de daarmee gepaard gaande woede een bedreiging vormt voor de democratie. De centrale stelling van het boek is dat “het de democratie zelf is die...


22-08-2017

Een beroep op de burger

Verantwoordelijkheid van de burgers [Signalering] De twintigste editie van het Sociaal en Cultureel Rapport gaat over de mogelijkheden en beperkingen van een overheid die in toenemende mate een beroep doet op de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Met het oog daarop stonden vier onderzoeksvragen centraal. 1: In hoeverre is de eigen verantwoordelijkheid de laatste decennia toegenomen? 2: Hoe valt de ontwikkeling...


15-08-2017

Het volk bestaat niet

Leiderschap en populisme [Signalering] Dick Pels is een van Nederlands beste politieke essayisten. Die status heeft hij mede te danken aan  het feit dat zijn politieke essays meer dan die van anderen gebaseerd zijn op degelijke sociologische kennis. Gevoed door inzichten van sociologen (met name Gouldner en Bourdieu) verrijkt hij sinds jaar en dag het publieke debat met scherpzinnige analyses...


25-07-2017

Power to the People!

Een autonomie van het populisme [Signalering] Dit boek is een themanummer over populisme van het tijdschrift Sociologie, bestaande uit diverse  artikelen, een interview met de Mexicaanse politicoloog Benjamin Arditi en een bespreking van boeken die Bas Heijne en Dick Pels daarover schreven. De redacteuren van het nummer willen een drievoudige breuk met het bestaande onderzoek naar populisme forceren. Allereerst onderstrepen...


11-07-2017

De protestantse ethiek en de geest van het kapitalisme

Vertaling van Weebers hoofdwerk Le nouvel Ésprit du Capitalisme (1999) van Luc Boltanski en Eve Chiapello is een van de meest besproken sociologische boeken van de laatste jaren. Daarin wordt betoogd dat de geest van het kapitalisme zich sinds de jaren zestig heeft gewijzigd en de economische orde op een andere manier legitimeert. De grote inspiratiebron voor dit boek was uiteraard Die...


20-06-2017

Prisma's cultuurkritiek en maatschappij

Cultuurkritiek en maatschappij [Signalering] Toen Theodor W. Adorno in 1968 als voorzitter van de Deutsche Gesellschaft fur Soziologie afscheid nam, hield hij zijn gehoor voor dat mensen ertoe verleid worden om zich zelfs in de meest intieme momenten te voegen naar wat een bepaalde maatschappelijke rol van ze verlangt. Volgens hem disciplineert het kapitalisme individuen zodanig dat ze zich conformeren...


13-06-2017

Inventing the individual

Individuele vrijheid wortelt in het christendom [Signalering] In de godsdienstsociologie wordt het secularisme doorgaans gecontrasteerd met allerlei vormen van godsdienst. Larry Siedentop kritiseert deze gedachtegang en werpt een nieuw licht op de zogenaamde ‘civil war’ tussen gelovigen en secularisten. Volgens hem betekent het secularisme niet ongeloof of onverschilligheid, maar het creëren van voorwaarden waaronder individuen met verschillende geloofsovertuigingen vreedzaam met...


06-06-2017

De nieuwe democratie

Naar andere vormen van politiek Willem Schinkel is de interessantste socioloog van zijn generatie. Hij staart zich niet blind op het eigen vakgebied, maar weet ook de kennis van andere disciplines in zijn stukken een bijzondere plek te geven en heeft het lef om nieuwe paden te bewandelen. Bovendien bezit hij de jeugdigheid van geest om op een eigengereide wijze...


06-06-2017

Nu even niet!

Over de interpassieve samenleving [Signalering] Emancipatie die zich sinds de jaren zestig van de vorige eeuw heeft voltrokken, brengt met zich mee dat waarden en normen die eerder door kerk staat of ouders werden voorgeschreven niet zomaar worden geaccepteerd. Normen en waarden ontlenen tegenwoordig hun legitimiteit aan de mogelijkheid die mensen hebben om ze via de interactie met anderen vast...


31-05-2017

De lange zevende eeuw

Hoe christendom en islam de macht verdeelden [Signalering] Voor een genealogie van Europa is de zevende eeuw van groot belang. Wat betreft de verhouding tussen staat en godsdienst werd toen een wissel op de toekomst getrokken. Zo beschrijft Wim Jurg hoe in de zevende eeuw het Romeinse rijk uiteen viel in staten met óf een christelijke óf een islamitische staatsgodsdienst....


30-05-2017

Critical theory of legal revolutions

Over de sociale evolutie van het moderne recht [Signalering] Jürgen Habermas merkt terecht op dat Hauke Brunkhorst een baanbrekend boek heeft geschreven over de sociale evolutie van het moderne recht vanaf de elfde eeuw. Destijds vond de Pauselijke Revolutie plaats, die inhield dat een eerste belangrijke stap werd gezet in het onderscheiden van kerk en staat. Deze en andere revoluties...


23-05-2017

Van het erf af

Boerendochters in de stad [Signalering] In het naoorlogse Nederland gaven veel boeren hun boerderij op en trokken hun kinderen naar de stad. Veel dochters die nu als coach, gezinstherapeut of lector in de stad goed boeren, blijven verlangen naar de geuren en kleuren van het platteland. Wetende dat in plattelands dorpen waar iedereen elkaar kent het leven vaak verstikkend is...


16-05-2017

Chavs, The Demonization of the Working Class

Afgeven op de werkende klasse [Signalering] Een lange tijd was het begrip ‘klasse’ zowel in de sociologie als de politiek out, omdat: we are all middle class now. Mede door toedoen van de publicatie van leven aan de onderkant van Theodore Dalrymple is het weer ‘in’ om over klassenverschillen te spreken. Net als Jos de Beus (‘de getatoeëerde klasse’) schrijft...


16-05-2017

De jaren zestig herinnerd

Sociologie van de nostalgie [Signalering] Met dit boek draagt Noortje Thijssen bij aan de zogenaamde sociologie van de nostalgie: de studie van de wijze waarop diverse actoren relaties leggen tussen het verleden en het heden. Het onderwerp is het collectieve geheugen van de jaren zestig, dat wil zeggen de verschillende interpretaties en oordelen over deze periode, haar vermeende invloed op...


09-05-2017

Gemengde Gevoelens

Molukse en Nederlandse klasgenoten in de jaren zeventig [Signalering] In 1951 zetten ongeveer 12.500 Molukse kinderen, mannen en vrouwen een eerste voet op Nederlandse bodem. Enkele honderden van hen werden ondergebracht in de woonoorden Oranje en Ybenheer nabij het Friese dorp Oosterwolde. Zo kon er in de jaren zestig de grootste gemengde basisschool van Nederland ontstaan. Een van de leerlingen...


02-05-2017

De maatschappij van de sociologie

Briljante inleiding in de sociologie [Signalering] Het is opmerkelijk dat dingen in de sociologie die door Belgische sociologen geschreven zijn doorgaans van meer eruditie en theoretisch vernuft getuigen dan die van de hand van hun Nederlandse collega’s. Leg bijvoorbeeld deze briljante inleiding van Rudi Laermans naast bijvoorbeeld die van John Macionis, Bram Peper en Joanne van der Leun. Laermans toont...


02-05-2017

The Democracy Project

A History, a Crisis, a Movement [Signalering] Antropoloog David Graeber – bekend van Debt: The First 5000 Years – engageerde zich voor Occupy Wall Street (OWS). De ervaringen die hij als politiek activist met deze sociale beweging opdeed, vormen de opmaat voor dit boeiende boek over de sturingsmogelijkheden om in de Verenigde Staten nog vorm te geven aan de democratie....


30-04-2017

De geboorte van de biopolitiek

College’s aan het Collège de France [Signalering] Toen Michel Foucault in 1979 onder het kopje De geboorte van de biopolitiek aan het Collège de France een reeks colleges aan het neoliberalisme wijdde, kon hij niet bevroeden dat ze 35 jaar later hoogst actueel zouden zijn. Zeker na 2008 worden veel academische pijlen op het neoliberalisme gericht. Foucault vindt dat de...


25-04-2017

Max Weber

 Socioloog van de moderniteit [Signalering] Max Weber leefde in twee volstrekt tegengestelde werelden. Toen hij in 1864 het levenslicht zag, was Duitsland geen eenheidsstaat en nauwelijks geïndustrialiseerd. In 1920, het jaar dat Weber stierf, ondertekende Duitsland het Verdrag van Versailles en was het land desondanks al een industriële grootmacht die haar aristocratische verleden achter zich had gelaten. Socioloog en wetenschapsjournalist...


14-02-2017

De antistad

Pionier van kleiner groeien [Signalering] Groei is niet alleen in de economie een fetisj. Zo wordt in de demografie de groei van de bevolking vaak gezien als een indicator voor de vitaliteit van een stad. Steden als Amsterdam, Den Haag, Eindhoven, Rotterdam en Utrecht zouden hun aantrekkingskracht ontlenen aan de kansen op een baan, het grote cultuuraanbod en de fysieke...


07-02-2017

Akenfield

Engelse platteland in de jaren zestig [Signalering] Niet zelden wordt het boeiendste sociologische onderzoek verricht door mensen die geen opleiding sociologie hebben genoten. Dat geldt zeker voor de schrijver Ronald Blythe. In het prachtige boek Akenfield, portret van een Engels dorp, beschrijft hij het leven in het dorp Akenfield. Daarvoor interviewde hij in 1966 en 1967 onder anderen landarbeiders, paardenmannen,...


24-01-2017

Rechtsstaat in verval

Oppervlakkige lezing van Adorno [Recensie] Sybe schaap analyseert in zijn boek Rechtsstaat in verval, Over de lange mars door de instituties het sluipend verval van de democratische rechtsstaat. Het populisme van Le Pen, Putin, Trump, Wilders en anderen beschouwt hij als een symptoom van dit verval. De ironie wil dat de democratische rechtsstaat populisten de politieke ruimte biedt om belangrijke...


17-01-2017

Warum eigentlich genug Geld für alle da ist

De ontwikkeling van het geld [Signalering] In philosophie des geldes (1900) wijst Georg Simmel erop dat het geld vanaf de middeleeuwen steeds meer veranderde van een middel tot een doel. Geld is een symbool dat niet alleen de ruil van waardevolle goederen en diensten mogelijk maakt, maar ook ruimte schept voor abstract denken en bijgevolg het kwantificeren van de aan...


10-01-2017

Street Politics In The Age Of Austerity

Sociologie van de van sociale bewegingen [Signalering] Street Politics In The Age Of Austerity, from The Indignados To Occupy is een goede bundel over het wereldwijde verzet van recente sociale bewegingen tegen toenemende sociaaleconomische ongelijkheid en democratische tekorten. Nadat in 2011 aanvankelijk burgers in Spanje, Griekenland en Israël massaal op straat waren gegaan, liet Occupy Wallstreet op 17 september van...


26-12-2016

Vermogensongelijkheid in Nederland

Onrechtvaardigheid van de vermogensverdeling [Recensie] Materiële ongelijkheid is niet alleen het resultaat van inkomensverschillen, maar ook van vermogensverschillen. Toch ging in Nederland de belangstelling lange tijd vooral uit naar inkomensverschillen. Dat geldt zeker voor de jaren 80, toen dit baanbrekende proefschrift van Nico Wilterdink in een handelseditie verscheen. Het is een zegen dat van dit boek een nieuwe en geactualiseerde editie...


13-12-2016

Het seculiere experiment

De invloed van secularisering op de publieke moraal [Recensie]  De veranderingen die zich in veel Noordwest-Europese landen sinds de jaren 60 hebben voltrokken, zijn mede het gevolg van de secularisering. Hans Boutellier omschrijft secularisering in dit boek als “(…) de afname van de sociaal regulerende functie van een gemeenschappelijk geloof in een (intentionele) hogere macht.” In dit boek stelt hij...


01-11-2016

Een lang tekort

Armoede niet louter aan recessie te wijten [Recensie] Iemand is langdurig arm als hij of zij minstens drie jaar getroffen wordt door armoede. Het SCP werkt met twee criteria om armen van niet-armen te onderscheiden. Volgens het eerste criterium zijn personen arm als zij in een huishouden leven waarvan het besteedbaar inkomen lager is dan het bedrag dat nodig is om...


25-10-2016

Het onafhankelijkheidssyndroom

Analyse van het Nederlandse zorgstelsel [Recensie] Kees-Jan van Klaveren vindt dat de geschiedenis van de Nederlandse verzorgingsstaat zich kenmerkt door de poging “de kloof tussen rijken en arm, tussen ziek en gezond, tussen afhankelijk en onafhankelijk (…) te dichten door iedereen gelijke kansen te bieden en er steeds weer niet in slaagt haar eigen verwachtingen waar te maken”. Dat illustreert hij...


11-10-2016

Competente rebellen

Einde van het blinde vertrouwen in marktwerking [Recensie] Op 8 januari 2013 hield rector magnificus Dymph van den Boom van de Universiteit van Amsterdam (UvA) tijdens de dies natalis een openingsrede waarin zij stelde dat haar universiteit academische vorming en kritisch denken hoog in het vaandel heeft staan en studenten opleidt tot competente rebellen. De studenten die twee jaar later het Maagdenhuis...


04-10-2016

Jaarboek Armoede en sociale uitsluiting

Onverwachtse armoedeproblematiek [Signalering] In Vlaanderen leeft 15% van de bevolking in armoede of sociale uitsluiting. Desalniettemin schrijft Liesbeth Homans – Vlaams minister van Armoedebeschrijving – in het voorwoord van dit Jaarboek Armoede en Sociale Uitsluiting dat “Vlaanderen het in Europees perspectief zeer goed doet”. Het kan inderdaad altijd nog erger. Deze keer focust het Jaarboek op kinderarmoede. Net als in Nederland...


03-10-2016

Nanotechnology and development

Nanotechnologie in ontwikkelingslanden [Recensie] In 2000 besloot de Amerikaanse overheid om enkele miljarden dollars te investeren in nanotechnologie, omdat deze technologie allerlei problemen zou kunnen helpen oplossen en een nieuwe impuls zou geven aan de economie. Niet alleen veel westerse landen volgden het initiatief van de Verenigde Staten, maar ook tal van ontwikkelingslanden. Anders dan veelal wordt gedacht zijn ontwikkelingslanden niet...


02-10-2016

De spektakelmaatschappij

De illusie van vrijheid in de schijnwereld [Signalering]  Naast de One-Dimensional Man (1964) van Herbert Marcuse behoorde La Sociéte du spectacle (1967) in de jaren 60 tot de meest invloedrijke boeken. Beide boeken hebben gemeen dat enkele centrale thesen wellicht nog meer van toepassing zijn op het heden dan op het verleden. Daarom is het goed dat het boek van...


27-09-2016

Post-Kapitalisme

Na de crisis van het kapitalisme [Signalering] Paul Mason heeft met PostCapitalism. A Guide to Our Future, vertaald als Post-Kapitalisme, Een gids voor de toekomst, wereldwijd hoge ogen gegooid, omdat het enkele grote vraagstukken van deze tijd in een samenhangend en uitdagend verhaal aan de orde stelt. Het is daarom goed dat de Bezige Bij dit belangwekkende boek heeft laten...


19-09-2016

Het creatieve genie

Het geheim van de geniale mens [Recensie] Historici en sociologen neigen ertoe om het praten in termen van genieën te relativeren. Zo relativeerde Edgar Zilsel (1891-1944) in Die Geniereligion de gedachte dat sommige personen iets deden dat de wereld voorgoed veranderde, omdat hun handelingen ook het product zijn van een bepaalde tijdsgeest en gezamenlijke inspanningen. Pieter J. van Strien probeert...


07-05-2012

Politica

Proeve van protosociologie [Signalering] Ook al gaat deze vertaling van Aristoteles’ Politica over staatsinrichting, ze kan gelezen worden als een proeve van protosociologie. Immers, dit werk van de Griekse filosoof bevat niet alleen een schets van een ideale staat, maar ook een nauwgezette analyse van de samenleving uit zijn tijd. Voordat hij aanduidt hoe de staat volgens hem behoort te...


19-06-2010

Over het recht om wij te zeggen

Groepstegenstellingen en de democratische gemeenschap [Signalering] De verhoudingen tussen generaties bij de aankomende vergrijzing en de groepstegenstellingen tussen meerderheid- en minderheidsgroepen in onze democratische rechtsstaat komen aan de orde. Over het recht om ‘wij’ te zeggen behandelt ook de wijze waarop de samenleving met deze tegenstellingen omgaat. Deze bundel beschrijft de multiculturele samenleving vanuit een sociologische invalshoek en staat stil...