Heijster, Karl van

Heijster, Karl van

Karl van Heijster (1991) studeerde Filosofie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij interesseert zich met name voor religie(kritiek) en taalfilosofie. Naast boeken recenseert hij ook films voor diverse cultuurwebsites.

114 Recensies

03-09-2021

Dostojevski en de liefde

Dostojevski’s leven is een Dostojevskiaanse roman [Recensie] Het is moeilijk, misschien zelfs onmogelijk, om één schrijver aan te wijzen als Grootste Auteur Allertijden. Maar als je het zou proberen, zou Fjodor Michajlovitsj Dostojevski (1821-1881) een goede kanshebber zijn. Romans als Misdaad en straf (1866), De idioot (1869), Duivels (1872) en De gebroeders Karamazov (1880) behoren tot de absolute top van de...


30-08-2021

Relationele databases en SQL

Wat er gebeurt wanneer je op save klikt [Recensie] Heb je je wel eens afgevraagd wat er gebeurt wanneer je op de save-knop drukt, in willekeurig welke applicatie (computerprogramma)? Datgene waar je mee bezig was, de gegevens die je hebt ingevoerd, moet in dat geval ergens worden neergezet. En dat niet alleen, die gegevens moeten ook weer makkelijk terug te halen...


13-07-2021

Een revolverschot

Zotte Marie Sanders [Recensie] Virginie Lovelings Een revolverschot vertelt het verhaal van twee zussen, Marie en Georgine Santander – een achternaam die in de volksmond van hun woonplek Vroden, in Oost-Vlaanderen, wordt verbasterd tot ‘Sanders’. De eerste is in de dertig, klein en donkerharig, zorgzaam en gefrustreerd over haar vrijgezelle status. De tweede is elf jaar jonger, lang en blond, egocentrisch en...


06-07-2021

Psyche en Fidessa

O, hoe schroeide haar ziel! [Recensie] In 1898 en 1899 verschenen twee sprookjes van Louis Couperus (1863-1923): Psyche en Fidessa. Beide verhalen over jonge meisjes, hun verliefdheid en het verlies van hun onschuld.  In Psyche gaat het om de jongste dochter van de koning van Rijk van het Verleden. Ondanks haar lieflijke vleugeltjes kan ze niet vliegen. Ze is gedoemd haar dagen op het kasteel van...


22-06-2021

Sjeumig + Naamloos + Het Wapen van Sjeng

Katers alom [Recensie] Pepijn Lanen is bij het grote publiek bekend als rapper Faberyayo, onderdeel van De Jeugd van Tegenwoordig. Maar sinds een goede tien jaar is Lanen ook actief als prozaschrijver. In 2013 debuteerde hij met de absurdistische verhalenbundel Sjeumig. Zijn eerste roman, Naamloos, verscheen in 2016, gevolgd door Het Wapen van Sjeng in 2019. Die drie boeken zijn onlangs als verzameld werk...


13-04-2021

De orde voorbij. 12 nieuwe regels voor het leven

Een betere psycholoog dan schrijver [Recensie] Jordan Peterson, klinisch psycholoog en hoogleraar aan de universiteit van Toronto, vergaarde in 2016 enige bekendheid dankzij zijn kritiek op een nieuwe Canadese wet, wet C-16. Deze stelde het strafbaar individuen niet aan te spreken met het door hen verlangde voornaamwoord (bijvoorbeeld ‘hij’ of ‘zij’, maar ook neologismen als ‘hen’ voor individuen die zichzelf...


26-03-2021

Is dit een mens & Het respijt

“Hier ist kein Warum” [Recensie] Primo Levi is vierentwintig jaar oud als hij wordt aangehouden door de Italiaanse fascisten. Het is de winter van 1943. De jonge scheikundige bekent een jood te zijn in de hoop in een Italiaans strafkamp terecht te komen. Maar de fascisten dragen hem over aan de nazi’s, die hem met 650 andere Italianen op transport...


14-03-2021

Wittgenstein on Mathematics

Waarom zijn wiskundige waarheden waar? [Recensie] Al sinds de tijden van Plato inspireert wiskunde filosofen als het ultieme model van zekere kennis. En niet onterecht, want een wiskundige waarheid als ‘7 + 5 = 12’ is waar in elke tijd, op elke plaats en onder elke omstandigheid. Dit inspireerde Plato om wiskundige waarheden op te vatten als beschrijvingen van een...


12-03-2021

Jane Eyre

Het thuis van Jane Eyre [Recensie] Jane Eyre groeit op in vreselijke omstandigheden. Haar ouders zijn overleden en de tante die met met haar zit opgescheept, heeft een uitgesproken hekel aan haar. Haar neef en nichtjes maken haar leven tot zo’n hel, dat ze het als godsgeschenk ervaart op tienjarige leeftijd naar een meisjesinternaat te mogen. Ook daar is haar...


02-03-2021

Reize door het Aapenland

De mens een aap, de aap een mens [Recensie] “Hoe het bijkwam, weet ik volstrekt niet, maar wiskundig zeker is het, dat mijn Wijf, mijn Dienstmaagd, mijn Paard en mijn Hond, bijna op één en hetzelfde oogenblik, teffens in het water vielen.” De openingszins van J.A. Schasz’ (pseudoniem van Gerrit Paape) Reize door het Aapenland is op zichzelf al heerlijk absurdistisch. Maar...


26-02-2021

Oom Oswald

Seksavontuurtjes op Freuds sofa [Recensie] Roald Dahls roman Oom Oswald verhaalt over “Oswald Hendryks Cornelius zaliger, de kunstkenner, de bon-vivant, verzamelaar van spinnen, schorpioenen en wandelstokken, operaminnaar, expert op het gebied van Chinees porselein, vrouwenverleider en zonder enige twijfel de grootste neuker aller tijden.” – Pardon?! “Grootste neuker aller tijden”? Meneer Dahl, wat doet u nu?! Een obsceen seksverhaal schrijven,...


21-02-2021

Metafysica, Van orde naar ontvankelijkheid

De metafysica is allesbehalve dood, lang leve de metafysica! [Recensie] “Waarom is er iets en niet niets?” Het is misschien wel dé filosofische vraag bij uitstek. Maar die vraag veronderstelt wel iets fundamenteels, namelijk dat we weten wat het betekent wanneer we zeggen dat iets is. Achter de bij uitstek filosofische vraag schuilt dus een misschien nog wel filosofischer vraag:...


19-02-2021

De muziek van de herfst

Romantiek als muziek van het leven [Recensie] Konstantin Paustovski werd in 1892 geboren in Moskou. Tijdens de Eerste Wereldoorlog diende hij als ziekenverzorger aan het Pruisische front. Eenmaal teruggekeerd, had hij enkele eenvoudige baantjes als tramconducteur en visser. Na het uitbreken van de Russische Revolutie, legde Paustovski toe op de journalistiek. Vanaf de jaren dertig schreef hij voor de Pravda,...


09-02-2021

Willem Elsschots enige echte ultieme verzamelbox

De beste van alle Nederlandstalige romans [Recensie] “Van alle Nederlandstalige romans zijn deze elf de allerbeste!” lezen we bovenop Willem Elsschots enige echte ultieme verzamelbox van uitgeverij Pelckmans. Die elf romans, dat zijn Villa des Roses (1913), Een Ontgoocheling (1914), De Verlossing (1921), Lijmen / Het Been (1924 / 1938). Kaas (1933), Tsjip / De Leeuwentemmer (1934 / 1940), Pensioen (1937), Het Tankschip (1942) en ten slotte Het Dwaallicht (1947) – oftewel: Elsschots verzameld prozawerk. Of ze – de hamvraag...


29-01-2021

Overtuiging

Roest oude liefde, of toch niet? [Recensie] Als de Sir Walter Elliot na jaren financieel wanbeleid gedwongen wordt zijn prestigieuze landgoed Kellynch Hall te verhuren, stuurt hij zijn middelste dochter Anne naar haar jongere zus Mary Musgrove in Uppercross. Dat is een zegen, want nu is ze eindelijk verlost van de onverschilligheid van haar ijdele vader en oudere zus. Maar...


22-01-2021

All the Sonnets of Shakespeare

Opnieuw naar Shakespeares sonnetten kijken [Recensie] Hoeveel boeken – wetenschappelijk of populair – zullen er inmiddels zijn geschreven over de Schone Jongeling, de jongeman waar Shakespeare zoveel van zijn sonnetten aan schreef? En hoeveel artikelen zijn er gepubliceerd die proberen de identiteit van zijn Donkere Dame te bepalen op basis van Shakespeares kennissenkring? Te veel, betogen Shakespeare-experts Paul Edmondson en...


08-01-2021

Russische literatuurgeschiedenis

De top van de Russische letterkunde – en daar voorbij [Recensie] Hoe frustrerend moet het zijn om te schrijven in Rusland: hoe goed je ook bent, je zal het altijd afleggen tegen je voorgangers. Want met namen als Poesjkin, Gogol, Tolstoj, Dostojevski, Toergenjev en Tsjechov in je literaire canon, moet je van goede huize komen, wil je überhaupt gelezen worden...


11-12-2020

Shakespeares sonnetten

Vergelijk je jou ‘ns met een zomerdag… [Recensie] Het is tegenwoordig moeilijk voor te stellen, maar toen Shakespeares Sonnets voor het eerst verschenen in 1609, waren ze geen overdonderend succes. Sterker nog, sonnetten waren op dat moment dusdanig uit de mode, dat het publiek er dertig jaar niet naar omkeek. Nog sterker nog, de eerstvolgende uitgave van die 154 gedichten,...


20-11-2020

De Steppewolf, en Narziss en Goldmund

De eenheid van Hesses tegenstellingen [Recensie] Het geestelijke en het lichamelijke. Ratio en emotie. Het individu en de gemeenschap; de een tot grootsheid in staat, de ander gedoemd tot middelmaat. Het werk van de Duits-Zwitserse schrijver en dichter Hermann Hesse zit vol met tegenstellingen en personages die worstelen deze te overwinnen. Zijn twee bekendste romans, De Steppewolf (uit 1927) en...


17-11-2020

Doorbreek je dwang

Stapje voor stapje steeds minder dwangen [Recensie] Je trekt schoenen aan, en je jas. Je steekt de sleutel in het slot, trekt voor de zekerheid nog eens aan de klink. Je steekt de straat over – en ineens vraag je jezelf af: heb ik de deur eigenlijk wel afgesloten? Ja, zullen de meeste mensen denken, en ze lopen door. Of ze...


13-11-2020

De Aleph en andere verhalen

Verdwalen in Borges’ metafysische labyrinten [Recensie] Wie ooit in de ban is geweest van een filosofisch probleem, die weet: er zijn maar weinig dingen zo heerlijk stimulerend als spelen met ideeën. Een vraag beantwoorden, het antwoord weerleggen. De weerlegging vervolgens in twijfel trekken. Wie weet, misschien zelfs wel een (Hegeliaanse?) synthese bereiken tussen twee tegengestelde posities. Dat is het genot...


06-11-2020

Honderd jaar eenzaamheid

Honderd jaar op één en hetzelfde moment [Recensie] De openingszin van Honderd Jaar Eenzaamheid, het bekendste werk van Nobelprijswinnaar Gabriel García Márquez, is misschien wel even beroemd als het boek zelf: “Vele jaren later, toen hij voor het vuurpeloton stond, moest kolonel Aureliano Buendía vast aan die verre middag denken waarop zijn vader hem had meegenomen om het ijs te...


05-10-2020

How to Write Good Programs: A Guide for Students

Meer dan een zwarte doos In een overmoedige bui heb ik eens geroepen: de basis van programmeren kun je jezelf in een weekendje aanleren. En in zekere zin is dat ook  zo. Als je eenmaal doorhebt hoe je een variabele declareert en loopjes construeert en conditionaliteit introduceert, dan kom je een heel eind met je eerste programmaatje. Gefeliciteerd, je bent...


12-09-2020

Rijmpjes en versjes uit de nieuwe doos

Verboden voor zuurpruimen! [Recensie] Zing mee: “Altijd is Kortjakje ziek: / midden in de week, maar ‘s zondags niet; / ‘s zondags gaat zij naar de kerk / met een boek vol zilverwerk.” Leuk? Probeer deze eens: “Een, twee, drie, vier – / een hoedje van papier, / en als dat hoedje dan niet past, / dan zetten we ‘t...


08-09-2020

Grondslagen van het recht 1: Hoofdlijnen

De grondslagen van het recht in vogelvlucht [Recensie] Met het recht is het eigenlijk net zoals met taal: het is er altijd, maar zolang alles goed gaat, merk je er het bestaan ervan niet eens op. De taalregels leiden, net als de rechtsregels, een sluimerend bestaan. Ze komen pas tot de voorgrond als er een conflict ontstaat tussen twee sprekers...


30-08-2020

Religious Terrorism

Het eeuwige verband tussen religie en geweld [Recensie] Onder de noemer Cambridge Elements geeft Cambridge University Press beknopte en gepeer reviewde teksten uit over een gericht onderwerp. De elementen zijn onderverdeeld in verschillende reeksen, variërend van weidse thema’s als Elements in Ethics tot het meer gefocuste Elements in Twenty-First Century Music Practice. De uitgever streeft ernaar om het beste van de wetenschappelijke literatuur in boek- en...


04-08-2020

Van korte lontjes naar geduldig opvoeden

Liever zijn voor jezelf, liever zijn voor je kinderen [Recensie] Toen ik een kleiner kind was dan nu, heb ik eens lopen janken en tieren en schoppen en slaan tot mijn moeder me mijn zin gaf. Daarna zei ik: “Zie je wel, zeuren helpt.” Nu is mijn moeder de beste, en dus heeft ze me niet het ziekenhuis ingeslagen of...


02-08-2020

Lopend vuur

Het vuur van Verlichting [Recensie] De Boston Tea Party, de Founding Fathers, de Declaration of Independence: het is gesneden koek voor elke min of meer ontwikkelde wereldburger. Een cynicus zou kunnen beweren dat dit het gevolg is van iets als de populair-culturele hegemonie van de Verenigde Staten, of van cultureel imperialisme misschien zelfs. Maar daarmee zou diegene het belang van...


31-07-2020

Terug tot Ina Damman

Een overweldigende eerste verliefdheid [Recensie] In april van dit jaar bracht uitgeverij Nijgh & Van Ditmar het nieuws naar buiten dat “de geliefde Salamander weer tot leven is gewekt”: een reeks goedkope pocketuitgaven van goedlopende titels, vaak klassiekers. De eerste lading bestond uit Bordewijks Karakter, Kafka’s Het Proces, Manns De Toverberg en het debuut van Simon Vestdijk, Terug tot Ina...


03-07-2020

De romans

De onmogelijke liefdes van Toergenjev [Recensie] In wezen heeft elke roman van Ivan Toergenjev (1818 – 1883) dezelfde plot: een buitenstaander treedt een adellijke gemeenschap binnen; een liefdesgeschiedenis ontvouwt zich, maar deze is gedoemd te mislukken. Wat dat betreft zou je kunnen stellen: wie één van de vijf romans in deze uitgave van de Russische Bibliotheek heeft gelezen, heeft ze...


26-06-2020

Waarom zou je de klassieken lezen

Delen in de liefde voor klassieken [Recensie] Als iemand me zou vragen waarom ik graag klassieke werken uit de literatuur lees, dan zou ik zeggen: “Als je dan toch gaat lezen, waarom dan niet het beste wat de wereld ooit heeft voortgebracht?” Eigenlijk is dat een ontwijkend antwoord, want het geeft geen reden waarom klassieke literatuur te verkiezen zou zijn...


20-06-2020

Papa Draak wordt niet meer beter

Eerlijk rouwen voor kinderen (en volwassenen) [Recensie] Papa en mama Draak, grote zus Vonk en kleine broertje Drakie leiden een normaal drakenleventje vol vliegen, vuurspuwen en spekkies roosteren op een vulkaan. Maar dan krijgt het gezin slecht nieuws. Papa Draak is ziek en wordt niet meer beter. Samen genieten ze nog van de laatste momenten met elkaar. Dan slaat het...


06-06-2020

Alles wat ik nog met Gizmo wil doen

Het afscheid van een hond, een leven [Recensie] Het is wel eens beter gegaan met de dertienjarige Lukas. Sinds de scheiding van zijn ouders heeft hij last van paniekaanvallen. En sinds hij op de middelbare school zit, wordt hij gepest door zijn vroegere beste vriend. De enige troost die hij heeft, vindt hij in zijn hond Gizmo. Maar Gizmo is...


06-06-2020

Pippi Langkous

De onweerstaanbaar vrije geest van Pippi Langkous [Recensie] “Twee maal drie is vier, wiedewiedewiet en twee is negen!” De avonturen van Pippi Langkous zullen voor mij – en vele anderen, zo stel ik me voor – voor eeuwig verbonden blijven met de televisieserie uit de jaren ‘60 en ‘70. Maar die televisieserie kwam natuurlijk ook niet uit de lucht vallen....


31-05-2020

De oorsprong van taal

Waarom spreken we eigenlijk? [Recensie] Zolang een kind er op het juiste moment aan bloot wordt gesteld, zal het haast vanzelf leren te spreken. Dat is een bijzonder fenomeen, gelet op de enorme complexiteit van taal. Taken van vergelijkbare complexiteit, bijvoorbeeld rekenen of schrijven, leert een kind namelijk zeer moeizaam, door herhaalde instructie. Meer nog, een kind van krap twee...


08-05-2020

Reynaert de vos

Wie houdt er nu niet van een schurk? [Recensie] Wie houdt er nu niet van een schurk? Nou, de naaste omgeving van Reynaert de Vos, bijvoorbeeld. Op de hofdag van koning Nobel doen de dieren in het bos hun beklag over de misdaden van hun wrede buurman. De aanklachten liegen er niet om: moord, verkrachting, diefstal. Het is duidelijk: Reynaert...


03-05-2020

The Cambridge Companion to The Federalist

Lof én kritiek voor Publius’ brieven In 1787 schreven James Madison, Alexander Hamilton en John Jay onder het pseudoniem Publius een reeks journalistieke brieven, bedoeld om de publieke opinie in de staat New York achter de nieuwe grondwet van de Verenigde Staten te krijgen. Deze brieven, later gebundeld en uitgegeven als The Federalist, vormen gezaghebbend commentaar op de grondwet. Vandaag...


25-04-2020

De scheepsjongens van Bontekoe

Zeemansavontuur leest als een trein [Recensie] Leven op het land is niet weggelegd voor de veertienjarige Peter Hajo. De zee, dat is waar de jongen naar verlangt. Als schipper Bontekoe op een tjalk Hoorn binnen komt varen, biedt dat voor Hajo een kans om zijn saai leventje te ontvluchten. En die kans neemt hij! Voor hij het weet, reist hij...


17-04-2020

Wittgensteins minnares

Wat betekent waarheid nog als je alleen bent? [Recensie] Kunstenares Kate is de laatste persoon op aarde, al een hele tijd nu. Hoe lang, dat kan ze niet meer zeggen. Het verstrijken van de tijd heeft haar herinneringen vervormd tot een punt waarop ze zelf niet meer de ware van de onware herinneringen weet te scheiden. Een tijd lang heeft...


05-04-2020

Wittgenstein and the Limits of Language

Waar woorden ophouden [Recensie] “De grenzen van mijn taal betekenen de grenzen van mijn wereld,” schreef de Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein (1889-1951) in zijn Tractatus Logico-Philosophicus (TLP 5.6, 1921/1922). Maar wat hij daar nu precies mee bedoelde, daar discussiëren zijn interpreten vandaag de dag nog steeds over. Wittgensteins gecomprimeerde schrijfstijl vormt daarbij niet eens het grootste obstakel. Dat de filosoof...


22-03-2020

The Routledge Companion to Thought Experiments

Hoe werkt een gedachte-experiment? [Recensie] Gedachte-experimenten worden al eeuwen lang gebruikt worden in de filosofie en wetenschap. Denk aan de grot van Plato of Galileo’s vallende objecten. Toch kwam de filosofische reflectie op de aard van deze bezigheid pas in de twintigste eeuw op gang. Gek is dat niet, want gedachte-experimenten worden pas recent als aparte categorie van redeneren beschouwd....


21-03-2020

Alice in Wetenschapswonderland

De wondere wereld van wetenschap maakt zelfs huiswerk leuk [Recensie] De elfjarige Alice heeft een probleem: ze moet een opstel van drie hele pagina’s schrijven over natuurkunde, maar komt met al haar kennis nooit verder dan een half kantje. Gelukkig schiet een mysterieuze dwerg haar te hulp. Aan de hand van zijn vlot geschreven wetenschapsgeschiedenis, maakt Alice kennis met het...


23-02-2020

What If...

Prikkelende verhaaltjes [Signalering] Stel, je vervangt een onderdeel van een houten schip. Is het dan nog steeds hetzelfde schip? En als je twee onderdelen vervangt? Of de helft? Wat als je in de loop der jaren elk onderdeel van het schip hebt vervangen, is het dan nog steeds hetzelfde schip? En als je van alle vervangen onderdelen een nieuw schip...


02-02-2020

The Knowledge Argument

Wat leert de ervaring ons? [Recensie] Stel je eens voor: een briljante wetenschapper, genaamd Mary, is al sinds haar geboorte opgesloten in een kleurloze kamer. Daar wordt ze gedwongen het fenomeen van de menselijke kleurperceptie te onderzoeken, zeg via een zwart-witscherm. Na een aantal jaar weet Mary alles wat er te weten valt binnen haar vakgebied. Laten we aannemen dat...


26-01-2020

Thought Experiments in Philosophy, Science, and the Arts

Gedachten over gedachte-experimenten [Recensie] Het klinkt intuïtief: als object ‘a’ twee keer zo zwaar is als object ‘b’, dan valt object ‘a’ ook twee keer zo snel als object ‘b’. Duizenden jaren lang hielden natuurfilosofen, in navolging van Aristoteles, deze wet voor waar aan, totdat Galileo Galilei bewees dat beide objecten met dezelfde snelheid vallen. De populaire overlevering wil dat de Italiaanse wetenschapper dit deed door...


19-01-2020

The Sorites Paradox

Zandkorrels tellen was nog nooit zo uitdagend [Recensie] Stel, je hebt één korrel zand. Is dit een zandhoop? Stel, je telt bij die ene zandkorrel een korrel zand op. Is dit een zandhoop? Stel, je telt bij die twee zandkorrels een korrel zand op. Is dat dan een zandhoop? Stel, je herhaalt deze procedure 10.000 keer. Bij de 10.000e stap,...


04-01-2020

Meesterlijk! Zo kijk je met kinderen naar kunst

Verhalende beelden [Recensie] “Wat zie je hier?” “Waarom kijkt deze vrouw zo verdrietig, denk je?” “Wie denk je dat de koning is?” Het is een greep uit de vragen die kunsthandelaar Maria-Christina Sayn-Wittgenstein Nottebohm voorstelt om aan je kinderen te stellen, de volgende keer als je ze door een museum sleept. Want kinderen hebben in eerste instantie (nog) weinig interesse...


29-12-2019

Waarom tolerantie niet de hoogste waarde kan zijn

Hoe willen we met elkaar samenleven? [Recensie] Tolerantie is een groot goed, maar tolerantie kan niet de hoogste waarde van een samenleving zijn. Waarom? Filosofen Marin Terpstra en Theo de Wit geven het antwoord al weg op de pagina 10 van hun boek Waarom tolerantie niet de hoogste waarde kan zijn: “Tolerantie als hoogste waarde zou betekenen dat alles getolereerd...


21-12-2019

Onze Vader

Bidden met baby’s [Recensie] “Onze Vader, die in de hemelen zijt…” Het is misschien wel het bekendste Christelijke gebed, het Onzevader. En niet onterecht, want de even eenvoudige als prachtige tekst geeft uitdrukking aan diepe gevoelens van dankbaarheid en nederigheid.  Voor de allerkleinsten onder ons heeft Aisha Meel een vereenvoudigde versie van het gebed geschreven, verlevendigd met eenvoudige prenten van...


03-12-2019

Betekenis geven aan het leven: Atlas van onze mythen en motieven

Helden produceren [Recensie] Elk avonturenverhaal kent de volgende structuur: een schokkende gebeurtenis schudt de hoofdpersoon uit zijn/haar sluimerende maar ordelijke bestaan. Hij/zij moet een nieuwe, chaotische wereld betreden, deze de baas worden en zo, als nieuw persoon, de orde in zijn/haar bestaan herstellen.  Dat is geen toeval, betoogt klinisch psycholoog Jordan Peterson in Betekenis geven aan het leven (de ietwat...


27-11-2019

Punch, kandeel en clairet - Historische drankjes om zelf te maken

Werken voor de lekkere dorst [Recensie] Wie dorst heeft, weet de kraan te vinden. En voor de lekkere dorst zijn er supermarkten, kroegen en slijterijen. Maar deze overvloed aan drankgelegenheden heeft natuurlijk niet altijd bestaan. Wie vroeger dorst – gewoon dorst, geeneens lekkere dorst! – moest vroeger heel wat werk verzetten om de dorst te kunnen lessen zonder ziek te...


27-11-2019

Aan tafel met Charles Dickens

Al kokende geschiedenis leren [Recensie] Charles Dickens kennen we natuurlijk van de meesterwerken: A Christmas Carol, Oliver Twist, A Tale of Two Cities. Maar achter elke grote man staat een minstens zo grote vrouw – en het liefst eentje die lekker kan koken. In Dickens geval was dat Catherine Hogarth, dat tussen twee haakjes na 22 jaar ten einde kwam...


20-10-2019

Wittgenstein on Philosophy, Objectivity, and Meaning

Debatten met Wittgenstein [Recensie] Voor een filosoof wiens invloed op de analytische tak van de hedendaagse filosofie zo onmiskenbaar is als die van Ludwig Wittgenstein, duikt zijn werk opvallend weinig op in academische debatten. Onterecht, natuurlijk, want Wittgensteins gedachten over de aard van taal en filosofie zijn vandaag de dag nog even baanbrekend als toen hij ze voor het eerst...


15-10-2019

De staat versus Wilders

Willen jullie meer of minder rechtsfilosofische overpeinzingen? [Recensie] In maart 2014 vroeg Geert Wilders aan zijn aanhang of zij in dit land meer of minder Marokkanen wilden. In 2016 werd de PVV-politicus schuldig bevonden aan groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie (hij werd vrijgesproken van aanzetten tot haat). Toch is de kous daarmee nog lang niet af. Nog afgezien van...


08-10-2019

Het sluipend gif van islamofobie

Een gedurfde analyse, laten we het daar op houden [Recensie] 1989. Ayatollah Khomeini van Iran roept op tot het doden van auteur Salman Rushdie. Erger nog: diverse in Europa woonachtige moslims lijken gehoor te willen geven aan die oproep. Rushdies Satanic Verses wordt verbrand op de straten van Groot-Brittannië, en er wordt een (mislukte) bomaanslag op het leven van de...


14-09-2019

Hallo Egel!

Een (zinnen)prikkelende biologieles [Recensie] Als kind was ik dol op egels, en terecht, want egels zijn tegelijkertijd ontzettend lief (die snoetjes!) en ontzettend bruut (die stekels!). In de tekeningen van schrijfster en illustrator Jane McGuinness komt vooral die eerste kant goed naar voren – vermoedelijk omdat ze geen klein jongetje is met te veel actiefilms achter de kiezen. In Hallo...


10-09-2019

Witte Schuld: Over Identiteitspolitiek

Wanneer identiteitspolitiek grimmig wordt [Recensie] Sinds kort mogen ze zij aan zij staan in mijn boekenkast: Witte Onschuld van Gloria Wekker en Witte Schuld van Elma Drayer. De eerste in witte kaft, de tweede in het zwart. Beide een pleidooi tégen hun titulaire begrippen. Hoewel, dat is niet helemaal waar. Ja, Wekker betoogt dat ‘witte onschuld’ niet bestaat omdat ‘witte’...


08-09-2019

Wittgenstein in the 1930s: Between the Tractatus and the Investigations

De waarde van de ‘middelste’ Wittgenstein In de Wittgenstein-literatuur is het gebruikelijk om van een ‘vroege’ en een ‘late’ Wittgenstein te spreken. De filosofie van de eerste is vastgelegd in de Tractatus Logico-Philosophicus (1922), die van de tweede in de Philosophical Investigations (1953). Hoe de ‘middelste’ Wittgenstein gekarakteriseerd dient te worden, daarover bestaat echter nog discussie. Er is een groep...


07-09-2019

Darwin en zijn beren

 Evolutie volgens beertjes [Recensie] Als psycholoog Frank Sulloway aankomt in de bibliotheek van universiteit Harvard, doet hij twee ontdekkingen. Eén: Darwins Over het ontstaan van soorten door middel van natuurlijke selectie, het boek dat hij zoekt, is op dit moment uitgeleend. Twee: de huidige lezer is een beer met een doctorshoed. Alsof dat op zichzelf nog niet gek genoeg is, beweert...


01-09-2019

Representation and Reality in Wittgenstein’s Tractatus

De pseudo-problemen van Ludwig Wittgenstein [Recensie] Het is de naïeve lezer vergeven, als deze denkt dat Ludwig Wittgenstein gelooft dat de wereld het geheel van feiten is en niet van dingen, wanneer deze in de Tractatus Logico-Philosophicus schrijft dat de wereld “het geheel van feiten [is], niet van dingen.” Dat is hoe filosofische traktaten – zelfs logisch filosofische traktaten –...


25-08-2019

Wittgenstein on Logic as the Method of Philosophy

De ontzenuwende werking van logica [Recensie] Filosofische problemen ontstaan door een verward gebruik van woorden; leg de talige verwarring bloot en ontzenuw zo het filosofische probleem. Dat is in het kort de visie van Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein (1889-1951) op filosofie, en het doel dat hij zichzelf zijn hele leven stelde. Over de vraag hoe dit doel te bereiken, veranderde...


14-08-2019

Het opmerkelijke eind van Europa

Europa moet in het reine komen met haar eigen geschiedenis [Recensie] Soms is het beter om maar gelijk met de deur in huis te vallen, moet schrijver en journalist Douglas Murray gedacht hebben. De openingszinnen van zijn The Strange Death of Europe, nu door Henk-Jan Prosman vertaald als Het opmerkelijke eind van Europa, luiden als volgt: “Europa pleegt zelfmoord. Althans,...


11-08-2019

The Four Horsemen: Hét gesprek dat een atheïstische revolutie ontketende

Met plezier het geloof vaarwel zeggen [Recensie] Het is moeilijk te zeggen hoeveel mensen ze precies van het geloof hebben afgeholpen. Ik heb het over evolutiebioloog Richard Dawkins, journalist Christopher Hitchens en de filosofen Daniel Dennett en Sam Harris. Het zullen er genoeg zijn. The God Delusion, God Is Not Great, Breaking the Spell en The End of Faith, die alle...


07-07-2019

The Cambridge Companion to Wittgenstein - Second Edition

Wittgenstein vandaag de dag [Recensie] Wat is het zijn? Is de pijn van iemand anders hetzelfde als mijn pijn? Hoe weet ik dat de buitenwereld wel echt bestaat? Al eeuwenlang buigen filosofen zich over de diepzinnigste vragen die de mens zichzelf heeft kunnen stellen. Toch duurde het tot de twintigste eeuw, met de Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein, dat de vraag...


30-06-2019

Ludwig Wittgenstein: An Intellectual Biography

Als onzinnig verworpen [Recensie] Hoewel het nooit de man zelf was die me aantrok tot zijn filosofie, valt het moeilijk te ontkennen dat de Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein een ronduit fascinerend leven heeft geleid. Het jongste kind van de Oostenrijkse industrieel Karl Wittgenstein meldde zich gedurende de Eerste Wereldoorlog aan als vrijwilliger voor het Duits-Oostenrijkse leger. Uit de aantekeningen die...


02-06-2019

Dames voor Darwin: Over feminisme en de evolutietheorie

Postmodern feminisme versus wetenschap [Recensie] Vraag westerlingen of ze vinden dat vrouwen en mannen gelijke rechten en kansen verdienen en de overgrote meerderheid antwoordt positief. Vraag of je hen feminist mag noemen en amper een kwart stemt daarmee in. Waar komt deze ‘feministische paradox’ vandaan? Eén van de antwoorden op die vraag, ligt ongetwijfeld in het gedachtegoed van een luidruchtige...


31-05-2019

De Russische bibliotheek - Werken

Logica op vakantie “WAT MIJ INTERESSEERT” noteert Daniil Ivanovitsj Joevatsjov, tegenwoordig beter bekend onder zijn pseudoniem Daniil Charms, in 1933 in zijn dagboek. In de lijst die volgt vinden “gedichten”, “getallen”, “wonderen” en “gezichten” hun weg. Maar ook: “eten”, “het roken van pijp en sigaren”, “dromen” en “het weerbericht”. Charms’ zestiende interesse luidt als volgt: “Alles wat vanuit het gezichtspunt...


25-05-2019

Yaru Makki’s reis

De Wadden blijken waanzinnig genoeg [Recensie] Het jonge konijntje Yaru Makki vindt zijn woonplaats, Schiermonnikoog, maar saai. Jaloers kijkt hij naar de hele wereld over vliegende vogels, en wou dat hij één van hen was. Op een dag besluit het beestje de daad bij het woord te voegen, en neemt de veerboot naar Lauwersoog. Eenmaal daar aangekomen, ontmoet hij Bakkes,...


14-05-2019

Angst en paniekaanvallen overwinnen

Programmeer jezelf gelukkig [Recensie] Angsten zijn er om te overwinnen. Angststoornispatiënten wordt daarom ook aangeraden om vooral te (blijven) doen wat hen angst aanjaagt, hoe onaangenaam het voor hen ook voelt. Voormalig wetenschapsjournalist en angsttherapeut Klaus Bernhardt breekt in Angst en paniekaanvallen overwinnen: Doeltreffende technieken en oefeningen om je hersenen te herprogrammeren en zonder angst te leven met die conventionele wijsheid....


07-05-2019

Ontwikkelingspsychologie voor leerkrachten basisonderwijs

Een studentvriendelijke inleiding in de ontwikkelingspsychologie [Recensie] De titel suggereert een droge, misschien zelfs wel taaie uiteenzetting: Ontwikkelingspsychologie voor leerkrachten basisonderwijs. Maar auteurs Ton Hooijmaaijers (onderwijspedagoog), Tatjana Stokhof (leerkracht en onderwijskundige) en Frank Verhulst (hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie) hebben hun boek opvallend interactief opgezet. Het lesboek voor pabo-studenten leunt zwaar op praktijkopdrachten. Deze laten de lezer de ene keer reflecteren,...


30-04-2019

Zie wat je kind beweegt: Over bewegen, zintuigen en sensorische informatie verwerken

Werken aan prikkelverwerking [Recensie] Ga eens na hoeveel prikkels je op elk moment van de dag op je afgevuurd krijgt. Deel ze in in categorieën: visueel, auditief, tactiel; op de voorgrond en op de achtergrond; van binnen (zowel geestelijk als lichamelijk) en van buiten. De kans is groot dat je voor alleen al de afgelopen paar seconden een lijst samen...


16-04-2019

Spelenderwijs verbinden en hechten

Spelenderwijs ontwikkelen [Recensie] Natuurlijk, kinderen leren van instructie, diepe zuchten en het langzaam herhalen van die instructie. Maar kinderen ontwikkelen zichzelf net zo hard – beter zelfs, vooral op jonge leeftijd – door te spelen. Ga maar na wat je allemaal al moet kunnen om alleen maar een bal over te kunnen gooien. Een goede opvoeder doet er dus goed...


09-04-2019

Waarom mensen radicaliseren

Waar komen al die radicalen toch vandaan? [Recensie] Vroeger, toen was ‘radicaal’ nog gewoon een woord dat politici uitspraken als ze een nauwelijks werkend systeem vervingen door een iets minder nauwelijks werkend systeem en toch nog het idee wilden wekken een beetje daadkracht in hun donder te hebben. Tegenwoordig steken radicalen mensen neer op straat, rijden ze met busjes in...


07-04-2019

Theoterrorism v. Freedom of Speech: From Incident to Precedent

Carrell, Rushdie, Westergaard en Charlie [Recensie] Stel, u bekleedt een hoog regeringsambt in liberale democratie. En stel, een buitenlandse dictator velt de doodstraf over één van uw burgers. Niet omdat deze een misdaad heeft begaan op het grondgebied van de dictator. Nee, de burger in kwestie heeft daar zelfs nooit een voet aan de grond gezet, en heeft in uw...


30-03-2019

Rupsje Nooitgenoeg

De rups die vijftig werd [Recensie] Ter ere van het vijftigjarig jubileum van Rupsje Nooitgenoeg brengt uitgeverij Gottmer een speciale uitgave van Eric Carles klassieke kinderboek. Deze heeft een linnen rug, een glimmende rups op de kaft en een kort voorwoord van de auteur. Maar dat is natuurlijk allemaal maar bijzaak. Waar het om gaat het is Carles eenvoudige maar...


26-03-2019

Juffen zijn toffer dan meesters - En nog meer mythes over leren en onderwijs

Huiswerk werkt (soms) wél [Recensie] Leert programmeren je probleemoplossend te denken? Moet je 10.000 uur oefenen om ergens een expert in te worden? Moeten leerkrachten meer worden betaald naarmate ze betere resultaten leveren? Het zijn zomaar drie voorbeelden van vragen die onderwijsspecialisten Pedro De Bruyckere, Paul A. Kirschner en Casper Hulshof bespreken in Juffen zijn toffer dan meesters. En, om...


19-03-2019

Psychologie en pedagogiek van het jonge kind

De theorie en praktijk van opgroeien en opvoeden [Recensie] Kinderen zijn hinderen, zo luidt het gezegde. Maar goed opgevoede kinderen zijn aanzienlijk minder grote hinderen, en dat is waarom het voor opvoeders – of dat nu ouders, docenten, kleuterleidsters of zelfs oppassers betreft – belangrijk om zich ten minste enigszins te verdiepen in de psychologie en pedagogiek van het jonge...


18-03-2019

De weg naar de werkelijkheid

Inleiding voor gevorderden [Recensie] Omdat ik het op de middelbare school makkelijker vond de dubbele lagen in een Mulisch te vinden dan een eenvoudige wiskundige formule te ontcijferen, heb ik de exacte vakken op veel te jonge leeftijd vaarwel gezegd. Later heb ik daar spijt van gekregen, omdat een wis- en natuurkunde – zo bleek! – een bepaalde schoonheid bevatten,...


16-03-2019

Laika Kosmoheld

Geef ruimtehond Laika een waardig eind! [Recensie] Op 3 november 1957 stuurden de Sovjets Spoetnik 2 de ruimte in. Aan boord bevond zich Laika, de hond die als eerste levende wezen rond de aarde zou cirkelen. Dat hield het beestje ruim drie omlopen vol, voordat het stierf aan oververhitting en stress. Dat was niet volgens plan. Het plan was namelijk...


10-03-2019

Het vervallen huis van de islam

De islam dankt haar crisis aan de islam De Leesclub van Alles publiceert deze weken twee recensies van Het vervallen huis van de Islam van socioloog Ruud Koopmans. Karl van Heister noemt in zijn onderstaande recensie de aanpak van Koopmans “nuchter en wars van taboes “. Aart Broek is kritischer in zijn bespreking. Hij is van mening dat Koopmans te...


09-03-2019

Het grote Rembrandt voorleesboek

Kennis maken met de meester [Recensie] Rembrandt is dood, lang leve Rembrandt! Het is dit jaar 350 jaar geleden dat meester-schilder Rembrandt van Rijn overleed. En dat wordt gevierd met Het grote Rembrandt voorleesboek, uitgegeven door Rubinstein in samenwerking met het Rijksmuseum. In deze verhalenbundel schetsen zeven kinderboekenschrijvers 24 korte verhalen, elk geïnspireerd door één van de vele werken van...


03-03-2019

Identiteit: waardigheid, ressentiment en identiteitspolitiek

Een politiek van erkenning [Recensie] Zwarte Piet, genderneutrale toiletten, gebedsruimtes op universiteiten. Nee, dit gaat nu eens niet over het cultuurmarxistische complot om de Westerse beschaving te ondermijnen (…hoewel?). Dit gaat over die andere trend die feestjes en partijen tot een gepolitiseerd mijnenveld heeft gemaakt: identiteitspolitiek. Oftewel: politiek bedrijven vanuit een groepsidentiteit. Denk aan etnische achtergrond, seksuele voorkeur, geslacht of...


02-03-2019

Doe maar mee Bijbel: 50 bijbelverhalen vertellen met geluiden, beweging en interactie

Breeduit lachen bij Jezus [Recensie] Ik zal het maar toegeven: ik ben dol op kinderbijbels. Niet omdat ik het belangrijk vind kinderen kennis te laten maken met één van de pijlers van de westerse cultuur, maar omdat ik zelf onmogelijk door het gecomprimeerde taalgebruik van de volwassenenbijbel heen kom. Van dat euvel heeft de Doe maar mee Bijbel van Bob...


24-02-2019

Gevormd of vervormd? - Pleidooi voor ander onderwijs

Vervormd onderwijs vervormt leerlingen [Recensie] Kritiek hebben op het Nederlands onderwijsbestel is makkelijk, natuurlijk. Al helemaal als je van dat onderwijsbestel hebt mogen genieten vóór hervorming x of vernieuwing y, want toen leerde men nog stokpaardjes a, b en c (begrippen vervangen door lettervariabelen, bijvoorbeeld). Natuurlijk, veel van die kritiek is terecht. Dat de zogenaamd ‘realistische’ rekenmethode de basale rekenkundige...


23-02-2019

Het verhaal van de reuzenschildpad

De evolutietheorie voor kinderen [Recensie] Een kind is nooit te jong om te leren, en daarom maakte moleculair biologe en grafisch ontwerpster Sabina Radeva een kinderboek gebaseerd op Het ontstaan der soorten van Charles Darwin. De titel van haar bewerking suggereert een verhalende structuur, maar dat is niet het geval. Het verhaal van de reuzenschildpad maakt jonge lezers bekend met...


17-02-2019

Botsende beschavingen: Cultuur en conflict in de 21e eeuw

Huntington houdt stand [Recensie] Mensen, gemeenschappen, landen en beschavingen definiëren zichzelf niet alleen aan de hand van wat zij zijn, maar net zo goed aan de hand van wat zij niet zijn – of zelfs tégen wie zij zijn. Dat is een ontnuchterende waarheid. Het is, zo zou men kunnen stellen, één van de bronnen van de westerse identiteitscrisis na...


12-02-2019

Liefde voor letters en lezen

Leren lezen leuk maken Leren lezen gaat niet vanzelf. Er is een bataljon professionals voor nodig om kleuters letters te leren en letters te laten omzetten in woorden. Om ze kennis te laten maken met de functies van het schrift. En vooral: om ze te laten zien dat lezen iets ontzettend leuks kan zijn. Dat zoveel mensen desalniettemin met veel...


03-02-2019

Een wereld vol patronen

Kennis: the greatest hits [Recensie] Filosofen, theologen, wetenschappers en existentialistische dromers hebben zich eeuwenlang afgevraagd waarin de mens zich van de dieren onderscheidt. Eén van die eigenschappen, is de volslagen unieke gaven om patronen in de wereld te herkennen en deze met onderliggende principes te verklaren. Het is een praktijk die de mens geen windeieren gelegd heeft, getuige de luxe...


13-01-2019

De macht van het heilige

De weg naar een wetenschap van religie is niet zonder hobbels [Recensie] Dit is een willekeurige zin uit Hans Joas’ De macht van het heilige: ‘Het is zeker zo dat vragen naar een eventueel effect empirisch beter kunnen worden beantwoord dan vragen naar de herkomst van een sociaal fenomeen, omdat de isolatie van het relatieve belang van een religieuze factor...


16-12-2018

God tussen oorlog en vrede

Wil God oorlog? [Recensie] De vraag naar religie en geweld staat sinds 11 september 2001 onafgebroken op de agenda. En niet ten onrechte, te oordelen naar het aantal doden dat religieus geïnspireerd geweld op zijn naam heeft staan. Maar is het verband tussen religie en geweld intrinsiek? Of vindt het geweld onder de religieuze noemer haar oorsprong in iets anders?...


09-12-2018

Waarheid en democratie

Waarheid in tijden van Trump [Recensie] Politici liegen, dat weet iedereen. Toch zorgde president Donald Trumps schaamteloze verhouding met de waarheid voor de nodige ophef na zijn verkiezing. We zouden volgens sommige commentatoren zelfs in een post truth-tijdperk terecht zijn gekomen. De waarheid zou definitief geen rol meer spelen in het publieke debat. Onzin, natuurlijk. Want het feit dát er...


02-12-2018

Ganesha in Silicon Valley

Verdwaald in een schat aan informatie [Recensie] Wie Ganesha in Silicon Valley op een willekeurige pagina openslaat, vindt daar een schat aan informatie. Bijvoorbeeld: hoe het verdwijnpunt in de kunst samenhangt met het moderne subject vanaf Descartes. Of: hoe de inrichting van de gemiddelde Weense woning aan het eind van de negentiende eeuw Freuds theorie van de menselijke psyche informeerde. Of:...


18-11-2018

Achter Nietzsche aan

En nog steeds weten we niet waarom Nietzsche fascineert [Recensie] In de slaapkamer waarin filosoof Friedrich Nietzsche woonde in Turijn, huist tegenwoordig een bejaarde vrouw. Ze krijgt nog steeds regelmatig bezoek vanwege haar nihilistische voorganger: van filmploegen tot hoogleraren tot kunstenaars – tot Nietzscheliefhebber Dennis van den Broek. In een poging zijn fascinatie voor Nietzsche te begrijpen, deed hij een...


18-11-2018

Berichten uit het feniksnest: Eindtijd of wedergeboorte

Eindtijd als zoveelste excuus voor communisme [Recensie] Het einde is nabij! De beschaving, de mens en/of de wereld staan aan de rand van de afgrond en als we niet snel iets doen, gaan we er allemaal aan. Althans, dat is wat onheilsprofeten nu al enkele millennia beweren – met wisselend succes. Scheikundige, filosoof en schrijver André Klukhuhn onderwerpt het ondergangsdenken...


13-11-2018

De Conservatieve Revolte

De ideologie achter Fortuyn [Recensie] Ineens was daar Fortuyn, een man die een stem gaf aan de al langer broeiende sentimenten in de samenleving en die radicaal brak met een politiek correcte cultuur van pappen en nathouden en vooral: heel veel wegkijken. Althans, dat is het gebruikelijke narratief als het om de bliksemsnelle opkomst van de vermoorde politicus gaat. Merijn...


04-11-2018

Verlichting nu

Het gaat ontzettend goed met de wereld [Recensie] Optimisten hebben de naam naïef te zijn, maar optimisten hebben de werkelijkheid dus wel aan hun zijde. Het gaat ontzettend goed met de wereld, op vrijwel elk gebied. Of het nu gaat om levensduur, gezondheid, welvaart, vrede, veiligheid, democratie, kennis, kwaliteit van leven of geluk: er bestaat geen beter moment om te...


28-10-2018

De Federalist Papers

Ter verdediging van de Amerikaanse grondwet [Recensie] In 1787 schreven James Madison, Alexander Hamilton en John Jay onder het pseudoniem Publius een reeks journalistieke brieven, bedoeld om de publieke opinie in de staat New York achter de nieuwe grondwet van de Verenigde Staten te krijgen. Deze brieven werden gebundeld en uitgegeven als The Federalist (later The Federalist Papers). Amerikaanse president Thomas Jefferson noemde...


14-10-2018

Over Politieke Correctheid

Tussen filosoof en boze oom [Recensie] Boze ooms door heel Nederland roepen het al jaren: “Vrolijk Kerstfeest en Nederland gaat kapot aan politieke correctheid.” Linkse tantes riposteren op hun beurt al tijden: “Je moet ‘vrolijke feestdagen’ zeggen, dat is inclusiever.” (Lange pauze waarin iedereen kerstkransjes in thee doopt.) “O, en wat jij politieke correctheid noemt, dat noem ik beschaving.” Als...


30-09-2018

Glazen slijpen

De Socratische dialoog als vorm van wetenschapsfilosofisch onderwijs [Recensie] “There is no such thing as philosophy-free science,” verwoordde Amerikaans filosoof Daniel Dennett het zo mooi, “there is only science whose philosophical baggage is taken on board without examination.” De wetenschappelijke praktijk berust op een breed kader van opvattingen, variërend van wat geldt als bewijs (en vooral: wat niet), tot de...


01-07-2018

Cultuurmarxisme

Tegen het cultuurmarxistisch spook “Er waart een spook door het Westen,” waarschuwt de omslag. Het boek opent vervolgens met tien citaten: negen van kranten en opiniesites die de komende driehonderd pagina’s duiden als een rechts-paranoïde complottheorie, en één van FvD-voorman Thierry Baudet, die het boek verplichte kost noemt “voor iedereen die zich zorgen maakt over de zelfhaat die ons land...


30-06-2018

Descartes in Amsterdam

Filosoof, blijf bij je leest [Recensie] Wat als René Descartes (1596-1650) – de beroemde filosoof achter de uitspraak ‘Cogito ergo sum’, oftewel: ‘Ik denk, dus ik ben’ – zich bezig zou houden met het oplossen van moordmysteries? Het uitgangspunt van Hans Dooremalens filosofische detectiveroman Descartes in Amsterdam is even simpel als pakkend. Want inderdaad: hoe verhoudt het denkend subject zich...


27-05-2018

De moord

De moderniteit onder vuur Sommige ideeën zijn beter dan andere, en de beste ideeën – of liever: hun definitieve uitwerking – hebben we te danken aan de Verlichting. De grootste denkers van de zeventiende en achttiende eeuw – in het bijzonder Joods-Nederlands filosoof Baruch Spinoza – stuitten op het idee dat sindsdien als fundament van de Westerse beschaving geldt: de...


10-04-2018

Vernietig het islamitisch fascisme

El Rhazoui vlamt, maar overtuigt ze ook? [Recensie] Wat kan er over de islam gezegd worden dat niet al honderd, duizend, tienduizend keer gezegd is? Niet zoveel meer, leert een lezing van Zineb El Rhazouis vlammend pamflet, Vernietig het islamitisch fascisme. Ze is immers niet de eerste die stelt dat islamofobie een opzettelijk misleidende term is, bedoeld om islamcritici weg...


25-06-2017

Burke

Het gestolde inzicht van Edmund Burke [Recensie] Vroeger was alles beter, en dat is waarom er conservatieven bestaan. Hoewel er evenveel soorten conservatisme als conservatieven bestaan, wordt als grondlegger van deze stroming doorgaans politicus en filosoof Edmund Burke (1729-1797) aangewezen. Die reputatie heeft hij met name te danken aan zijn Reflections on the French Revolution (1791), waarin Burke zich fel...


10-06-2017

Lof der zotheid

Erasmus’ genadeloze pen [Recensie] Wat is er nu Nederlandser dan een mopperend “Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”? En toch is het bekendste werk van Neerlands bekendste denker niets minder dan een Lof der Zotheid: pagina na pagina waarin de gekte geprezen wordt. Gek toch, eigenlijk, al helemaal gezien het boekje nog steeds om de zoveel tijd...


04-06-2017

Gedachten

Op zoek naar houvast met Blaise Pascal [Column] Toen ik nog jong was en overtuigd van mijn eigen gelijk, hield ik verschillende aantekeningenboekjes bij met alle gedachten die ik de moeite waard vond. Dat blijkt jaren later een vruchteloze onderneming te zijn geweest – ik kwam niet verder dan “Trompet: hoofddeksel waar je op kunt drummen” –, maar ik ben...


23-04-2017

Als dan dus daarom

Spelen met taal “Sjoerd van der Niets Als dan dus daarom is een uitstekende inleiding in de taalfilosofie.” Is dit een betekenisvolle zin? Zo ja, waaraan ontleent deze zin dan zijn betekenis? Zijn het de afzonderlijke woorden? Tellen de betekenissen van de woorden ‘Sjoerd’ tot en met ‘taalfilosofie’ samen op tot een nieuwe betekenis, die van de zin als geheel?...


02-04-2017

Een reusachtig schip

Dialoog nodigt uit tot dialoog [Recensie] Wat maakt iemand tot een leider? En wanneer is een leider ook een goede leider? Dat zijn de vragen waar filosoof Harm van der Gaag en neurowetenschapper Jeroen Geurts hun Socratische dialoog in het Duitse Baden-Baden mee beginnen. Op lichtvoetige wijze proberen ze verschillende standpunten uit: ze onderzoeken concrete voorbeelden, vergelijken leiders met bazen...


19-03-2017

Jihadisme

Jihadisme voor dummies [Recensie] Na de aanslag op de Twin Towers (11 september 2001), de bomaanslag in Madrid (11 maart 2004), de moord op Theo van Gogh (2 november 2004), de aanslagen in London (7 juli 2005), de aanslag op een Joodse school in Toulouse (19 maart 2012), de met een kapmes afgeslachte militair in London (22 mei 2013), de...


12-03-2017

Een gebed zonder eind

Tussen Nathan de Wijze en De Kerk van het Vliegende Spaghettimonster [Recensie] Maar weinig dingen zo leuk als religiekritiek – dat weet je ome Henk ook, en dat is waarom hij niet meer welkom is op de verjaardag van zijn schoonmoeder. Maar religiekritiek is meer dan alleen borrelpraat: sinds de tijd van de oude Grieken speelt het een essentiële rol...


19-02-2017

Heilige identiteiten

Islamkritiek voor beginners [Recensie] Zelfbenoemde politiek incorrecten kunnen opgelucht adem halen: zelfs de linkerzijde van D66 heeft bij monde van politicologe en juriste Machteld Zee toegegeven dat islamisering een probleem is. Het interview met haar in het Algemeen Dagblad van 4 november 2016 naar aanleiding van haar boek Heilige identiteiten: Op weg naar een shariastaat? zorgde voor een lichte schok...


05-02-2017

Bardot, Fallaci, Houellebecq en Wilders

Hebben we de ‘racisten’ niet nodig? [Recensie] Op de dag dat de rechter zijn vonnis uitsprak in de zaak Wilders II, plofte Paul Cliteurs Bardot, Fallaci, Houellebecq en Wilders, Juridische vervolging van religiekritiek en vreemdelingenvrees bij Splijtstof op de mat. De politicus werd vervolgd voor de vraag die hij op 19 maart 2014 voorlegde aan een groep aanhangers van zijn...


13-11-2016

De Droom der Verlichting

Zelf durven denken [Recensie] Geen tijdperk in de geschiedenis van de mensheid was zo intellectueel uitdagend als de Verlichting. Niet voor niets was de zinspreuk van die periode Sapere aude – durf te denken. En gedacht werd er: Descartes, Hobbes, Spinoza, Locke, Leibniz, Hume, Rousseau en Voltaire behoren nog steeds tot de bekendste denkers aller tijden. Brits publicist Anthony Gottlieb...