Slob, Marjan

Slob, Marjan

Marjan Slob is zelfstandig filosoof, essayist, recensent en columnist voor De Volkskrant. Zij diept in opdracht thema’s uit voor denktanks en ministeries over wetenschap, technologie, democratie en natuur. Haar meest recente ‘vrije’ werk is Hersenbeest: filosoferen over het brein en de menselijke geest (Lemniscaat, 2016). Ze is redacteur DLVAlive Utrecht.

35 Recensies

25-07-2021

Plato, de ideale staat

Waarom democratie leidt tot onevenwichtig beleid [Signalering] Plato zou er kort over zijn: natuurlijk moet je het uitstippelen van coronabeleid overlaten aan het OMT! Het bestuur kan maar het beste in handen zijn van mensen met een wetenschappelijke houding, ofwel mensen die verder komen dan subjectieve meningen. In Politeia, De ideale staat, laat Plato zijn leermeester Socrates uiteenzetten waarom democratie...


25-02-2020

Mens/onmens

Essayist betreedt ideologisch slagveld [Recensie] Te midden van vele aangedane Fransen zag essayist Bas Heijne de Notre-Dame branden. Even waren de toeschouwers verenigd in hun verdriet, maar mét het bluswater vloeide ook de saamhorigheid weg. De brand kon gewoon geen kwestie zijn van pech, zoals de autoriteiten beweerden. Wat was het ‘ware’ verhaal?  En van wie is de Notre-Dame eigenlijk?...


24-12-2019

Het erotisch experiment

Erotische transformatie [Signalering] Moderne westerse mensen doen weliswaar heel druk en stoer over seks, maar hebben het er al met al tamelijk ongeïnspireerd over. Voor ons is seks vooral een manier om ons lichamelijk genot te halen. Daarmee volgen we een bepaald seksueel script waarmee we ons ‘erotisch potentieel’ toedekken, stelt de jonge Amsterdamse filosoof Ype de Boer. Als je...


17-12-2019

Intussen komen mensen om

“Mama, waarom is de EU uiteengevallen?“ [Recensie] Op een dag krijgt Alicja Gescinska een telefoontje. Guy Verhofstadt, leider van de Europese liberalen en uitgesproken voorstander van een federaal Europa, polst of ze zich kandidaat wil stellen voor het Europees Parlement. Overrompeld vraagt ze een paar dagen bedenktijd. Zelf ziet ze tal van praktische bezwaren (jonge kinderen, zieke zus). De vrienden...


12-12-2019

Het geel van Marcel Proust

Geelzucht [Signalering] Je oog valt op een detail in een kunstwerk, en opeens ontwaar je zin, betekenis. Die ervaring kan behoorlijk overweldigend zijn; het Proustiaanse personage Bergotte sterft zelfs na het zien van een vlekje gele verf op een schilderij. Hoe kunst tot werking komt, beschrijft vermaard cultuurwetenschapper Mieke Bal in Het geel van Marcel Proust, over denkbeelden en beelddenken...


10-12-2019

Verenigt u!

Kwetsbaren aller landen, verenigt u! [Recensie] In 1848 riepen Marx en Engels de ‘proletariërs van alle landen’ op om zich te verenigen en zo een einde te maken aan hun uitbuiting. Welke groepen in de samenleving zouden anno nu tegen onderdrukking in opstand moeten komen?, vroegen de organisatoren van de filosofische pamfletreeks Nieuw Licht zich af. En: “Hebben zij een...


27-08-2019

Betekenis geven aan het leven: atlas van onze mythen en motieven

Mythische moraalfilosofie [Recensie] Luister: wij mensen delen basale lichamelijke en emotionele behoeften. Willen wij die oerbehoeften bevredigen, dan zullen we op z’n tijd moeten samenwerken en op z’n tijd moeten strijden. Mythes laten zien hoe een bepaalde cultuur die noodzaak tot strijd en samenwerking begrijpt en beoordeelt. Uiteindelijk komen die mythes op hetzelfde neer: het onbekende (de Moeder, chaos) botst...


30-07-2019

Democracy and Truth: a short history

De zoete plek van de democratie [Recensie] Geschokt, werkelijk geschokt zijn de heren. De democratie leek hen zo’n mooi en nobel idee. Ze waren nog wel zo vooruitziend geweest om de vrijheid van meningsuiting in de grondwet vast te leggen, zodat de jonge staat niet zou kunnen gaan bepalen wat waar en onwaar is; waarheidsvinding kon maar beter plaatsvinden in...


12-02-2019

Triomf van de angst

De winter komt eraan [Recensie] In de grimmige wereld van Game of Thrones kan niemand zich veilig wanen. Families en dynastieën vechten vetes uit in een poging hun verworvenheden veilig te stellen. Geen moment koesteren de personages de hoop dat al dat geweld een noodzakelijk offer is om een nieuwe, betere orde mogelijk te maken. Geweld is eerder een soort...


05-02-2019

Wij zijn ons

Kijken door de lens van het sociale Vandaag publiceert DLVA twee recensies van hetzelfde boek: Wij zijn ons van Mark van Ostaijen. De meningen zijn verdeeld. Voor filosoof Marjan Slob stelt het boek teleur. Lees hieronder haar recensie. Voor socioloog Jos van Dijk is “Van Ostaijen’s herintroductie van de sociologie een aangename en welkome verrassing”. Lees hier zijn recensie.  [Recensie]...


03-08-2018

Voel je vrij

Geraakt door een jammerende witte vrouw [Recensie] “Een referendum vergroot de slechte kanten uit van een toch al niet volmaakt stelsel – democratie – en perst een duizelingwekkend aantal thema’s door een heel nauw gaatje”, verzucht een droevige Zadie Smith in de dagen direct na het brexitreferendum. Net als veel Londenaren schokte de uitslag haar enorm. Niet alleen vanwege de...


05-06-2018

Building and Dwelling: Ethics for the City

Bouwen voor nabije vreemden [Recensie] Na zijn beroerte moest de beroemde Amerikaanse socioloog Richard Sennett opnieuw leren lopen. Soms werd hij daarbij bevangen door duizelingen en zocht hij steun tegen een muur of winkelpui in de Kantstrasse, een brede straat in Berlijn waar hij destijds verbleef. Daar stond hij dan, een zeventiger die het even niet meer trok. Hoewel hij...


24-09-2017

Denkbeelden

Filosofie van het verstoppen [Recensie] “Napolitaanse cafés hebben bondigheid”, noteert Walter Benjamin. In Moskou serveert men borrelhapjes van gedroogde erwten in zout water. Kamers in kleine Duitse steden zijn onvoorstelbaar zonder vensterbank. Benjamin is een uiterst sensitieve waarnemer, zo blijkt uit de (veelal korte) schetsen uit de jaren 1920 en 1930 die nu zijn verzameld in Denkbeelden. Benjamin beschrijft zijn...


14-05-2017

Het kwade denken

Tegen beter weten in [Recensie] Waarom doen mensen slechte dingen? Dat moet wel zijn vanwege het tekortschieten van de rede of vanwege dat hardnekkig dierlijke in ons, is vanouds de standaardreactie van veel filosofen. Dat mensen hun hemelse verstand ook kunnen inzetten om snode plannen te beramen, was lang een onverteerbare gedachte. Zo niet voor Bettina Stangneth. Deze drieste Duitse...


23-01-2017

Het innerlijk leven van dieren

De rat heeft spijt [Recensie] Sinds kort heb ik een hondje. Het beest ordent de wereld totaal anders dan ik en vaak genoeg blijkt dat we elkaar maar half begrijpen. Maar we blijven het proberen, want we hebben allebei de drang om elkaar aan te voelen. Ik vind dat ronduit ontroerend. Dit dier denkt over mij na! Mensen denken ook...


22-12-2016

Draad

Hulpeloos meedrijven En ook Marjan Slob is laaiend enthousiast over het nieuwe boek van Julia Blackburn, Draad: Het delicate leven van John Craske. [Recensie] Een haring telt in totaal 478 graten. Slake is het Engelse woord voor de kalmte van het zeeoppervlak als daar vettige vissen onderdoor zwemmen. Typisch dingen die John Craske zou hebben geweten. Craske, geboren in 1881,...


31-10-2016

De kinderen van de nacht

‘In de huizen quaamen wolven nestelen’ [Recensie] Misschien is het zijn tred. “Een wolf gaat verend, bijna dansend op zijn lange poten, moeiteloos en onvermoeibaar”. Of misschien is het zijn mysterieuze huilen, “beklemmend én aantrekkelijk”. Hoe dan ook: een wolf roept bij veel mensen angst op, maar ook bewondering en zelfs een soort verliefdheid. Dat doet het dier in ieder...


23-10-2016

Wat filosofen weten

Van alles naar bijna niets Recensie van Hans Thijssen, Wat filosofen weten: Over het verlangen naar geluk en de honger naar kennis. Vroeger ging filosofie over alles. Dat was misschien een beetje veel. Nu gaat filosofie over bijna niets, en dat is duidelijk te weinig. “Wat weten filosofen tegenwoordig nog?”, verzucht de Nijmeegse hoogleraar filosofie Hans Thijssen in dit verzorgd...


10-05-2016

Bloedroes

Subliem bloed In de kelder van het huis van zijn ouders stuit de Gentse moraalfilosoof Jan Verplaetse op een gevilde haas. Een wit schaaltje vangt drupjes bloed op uit de mond van het dier. Het tafereel treft Verplaetse diep. ‘Ik genoot van die dierlijke duisternis die contrasteerde met de verlichte moderniteit die in dat ouderlijk huis heerste’, constateert hij. Dit...


10-02-2016

Gevoel voor stijl

De vloek van kennis Een goede schrijfstijl is ‘het doelmatig gebruik van woorden om andermans geest voor zich te winnen’, aldus Steven Pinker. Wees daartoe beknopt, vermijd dubbelzinnigheden en verzorg je stijl. Ofwel: betoon je hoffelijk richting je lezer, die wel wat beters te doen heeft dan door jouw taaltroep te waden. De Canadees Steven Pinker is psycholinguïst en cognitiewetenschapper,...


02-02-2016

Missoula

Niet deze seks Sinds Keulse vrouwen op nieuwjaarsnacht op grote schaal belaagd werden door dronken mannen met een tintje, is het gesprek over seksueel geweld niet meer verstomd. Nieuw element is dat er volop linken worden gelegd tussen seksueel geweld, vrouwbeelden en cultuur. Die invalshoek is raak – zelfs al zijn de motieven om zo te willen kijken soms ranzig....


10-05-2015

Honger

Honger doorgronden ‘Wat eet je graag, waar droom je van?’ ‘Ik eet niet liever het een of het ander; wat ik graag wil, is eten. Ik ben arm, ik kan niet denken aan iets in het bijzonder.’ Dat is het antwoord van Kamless, een Indiase twintiger, op de vraag van Martín Caparrós, een Argentijnse schrijver en journalist die zich ten...


11-04-2015

Een manier van leven

Waardig in drie dimensies Sommige mensen moeten zich de billen laten wassen en de trein in laten sjouwen, en stralen desondanks een en al waardigheid uit. Hoe krijgen ze dat voor elkaar? En wat is dat eigenlijk, waardigheid? Dat is een vraag die ook de Zwitserse schrijver en filosoof Peter Bieri bezighoudt. Bieri (hier beter bekend als Pascal Mercier, schrijver...


03-04-2015

Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers

Verdiende ongelijkheid Toen in 1968 de vuilnismannen van New York in staking gingen, veranderde de stad binnen een paar dagen in een stinkend zooitje; de burgemeester smeekte de mannen om alsjeblieft weer aan het werk te gaan. In 1970 staakten de Ierse banken; de regering wachtte angstvallig af, maar er gebeurde helemaal niets. De bevolking zette via de pubs een...


10-03-2015

Sjibbolet

Wachtwoord tot een dichter Zeg eens ‘Scheveningen’! Het is een klassieke vraag als je wilt lachen om buitenlanders die hun tong over jouw moedertaal breken. ‘Scheveningen’ is daarmee een sjibbolet, een soort wachtwoord dat aangeeft of je al dan niet ‘bij ons’ hoort. Sjibbolet is ook de naam van een voordracht die de grote Franse filosoof Jacques Derrida in 1984...


03-01-2015

Waarom zou je volwassen worden?

Volwassen zijn = blijmoedig falen Wie wil er nou volwassen worden? Volwassen worden betekent afstand doen van je dromen, beperkingen aanvaarden, capituleren voor de status quo, geen avontuur meer verwachten. En je vel gaat nog hangen ook. In een cultuur die geobsedeerd is door jeugdigheid en vertier lijkt volwassen worden verschrikkelijk saai. De tijd tussen je zestiende en zesentwintigste heet...


10-11-2014

Opboksen tegen het inerte

Pure obstructie Het mensbeeld in onze contreien is bezet door het machtige economische denken, dat alles ziet in termen van eigenbelang en lustbevrediging. Het hele mensbeeld? Nee, ergens in Vlaanderen biedt een kleine gemeenschap moedig weerstand … de gemeenschap van psychoanalytische denkers, met de tengere filosoof Paul Moyaert als een van de voormannen. In zijn nieuwste boek buigt Moyaert zich...


10-06-2014

Betere mensen

‘Het is jouw ADHD!’ Een beroemde Indiase fabel vertelt hoe zes blinde mannen een olifant betasten. Een van hen heeft de staart te pakken en zegt: een olifant is lang en dun. De ander voelt aan de slurf en rept van een beweeglijke slang met twee gaatjes aan het einde. De man die de olifant bij de poot heeft, wijst...


10-04-2014

Filosofie van de waanzin

Partituur van de waanzin In waanzin zit een filosofisch geluid, en dat geluid wil Wouter Kusters laten horen. Zowel filosofie als waanzin verkennen volgens deze denker de randvoorwaarden van het menselijk bestaan. Tijd, ruimte, het ik, de buitenwereld – die voor ons zelfbegrip zo cruciale grootheden – zijn in feite veel minder reëel en stabiel dan we gewoonlijk aannemen. Filosofie...


10-06-2013

Feral

Liever een olifant dan een schaap George Monbiot lijdt aan ecologische verveling. ‘Ik ben vast niet de enige met een onvervuld verlangen naar een wilder leven’, verzucht hij. En daar heeft Monbiot gelijk in. De West-Europese natuur is dermate getemd en beveiligd dat onze natuurervaringen meer weg hebben van een wandeling in een park dan van een survivaltocht waarbij echt...


10-04-2013

Maakbare man

Een man met een verleden Toen schrijver, filosoof en columnist M. Februari in de herfst van vorig jaar bekendmaakte voortaan als man door het leven te gaan, voelde ik me aanvankelijk bedrogen. Als bewonderaar van haar werk had ik geregeld gedacht: ‘Go Marjolijn, Nederland heeft vrouwen zoals jij nodig!’ – en nu deserteerde ze. Deze primaire reactie was natuurlijk bot...


01-02-2013

Artful

De dode geliefde stamelt en steelt Na een jaar en een dag rouwen verandert er iets bij de Britse schrijfster Ali Smith. Ze begint te overwegen om de stoel waarop haar geliefde zat te verplaatsen naar een andere plek, een plek die Smith zelf beter vindt. Beweging lijkt weer tot de mogelijkheden te behoren. Hoe breng je je geliefde weer...


10-01-2013

Getto in het centrum van de wereld

Globalisering van onderop Plaats van handeling: Chunking Mansions, hartje Hongkong. Hier, op de duurste grond ter wereld, staat een ietwat vervallen flatgebouw met drie woontorens van zeventien verdiepingen vol winkeltjes, eettentjes en pensions. Het is er een komen en gaan van zwarte Afrikanen die handel drijven met Indiase en Pakistaanse winkeliers. Er hangen Nepalese junkies en Indonesische hoertjes rond. Westerse...


10-12-2011

De mongool

Kijken naar je mongoloïde zoon Als de jonge studente Thecla Rondhuis zwanger blijkt, slaat haar fantasie op hol. Zal haar kind opgroeien tot geleerde, zal hij muzikaal zijn of juist sportief? Die dromen verdampen zodra Ramon geboren wordt. Haar zoon blijkt een mongooltje. Ramon is nu 37 en al die jaren heeft Rondhuis – filosoof, schrijver en docent – schriftjes...


10-11-2011

Grond

Verlangen naar de grond Astronauten die te lang los zijn van de aarde krijgen last van een soort wagenziekte. Het enige dat schijnt te helpen is een flinke tik, toegediend door een collega-astronaut. De hersenen registreren dan eindelijk weer wat weerstand, waardoor het lichaam van de misselijke astronaut zich weer voor een tijdje kan plaatsen in de ruimte. Mensen hebben...