Vrijdag, 5 maart, 2021

Geschreven door: Bolano, Roberto
Artikel door: Groot, Ger

Amulet

Wat ertoe deed tijdens de Mexicaanse herfst was poƫzie

[Recensie] In september 1968 bezette het Mexicaanse leger de campus van de Nationale Autonome Universiteit van MĆ©xico (UNAM), de belangrijkste universiteit van de Latijns- Amerikaanse wereld. EĆ©n vrouw bleef in de ontruimde letterenfaculteit achter: de van oorsprong Uruguayaanse Auxilio Lacouture, bijgenaamd ā€˜de moeder van de Mexiaanse poĆ«zieā€™. In werkelijkheid was zij een dakloze groupie, gefascineerd door de piepjonge dichters voor wie zij hand- en spandiensten verrichtte, een generatie jonger dan zijzelf maar bijna even marginaal.

Het eerste feit is geschiedenis, het tweede stamt uit de verbeelding van de Chileens-Mexicaans-Spaanse schrijver Roberto BolaƱo, die Auxilio Lacouture tot de hoofdpersoon van zijn roman Amulet maakte. Bijna twee weken laat hij haar tijdens de bezetting van de universiteit onderduiken op het damestoilet van de letterenfaculteit, waar ze na het beleg door een secretaresse wordt ontdekt. In het hele boek is zij alleen met haar gedachten en herinneringen die uitzwerven van verleden naar toekomst, afgewisseld met hallucinaties en fantasieƫn die het boek een droom- of beter nachtmerrieachtig karakter geven.

BolaƱo schreef Amulet een jaar na zijn omvangrijke roman De wilde detectives, die in 1998 in literaire kringen zijn internationale doorbraak betekende. De jonge dichters die in dat laatste boek (gesitueerd midden jaren zeventig) op zoek gaan naar een verdwenen vriendin, zijn in Amulet nĆ³g een stuk jonger, maar de zelfkant waarin ze zich ophouden wordt bevolkt door al even bizarre figuren. De stuurloze woordenstroom waarin Auxilio haar verhaal mag doen ligt niet ver van de associĆ«rende stijl vol willekeur en toeval waarin De wilde detectives geschreven is, als een verre echo van Jack Kerouacs On the Road.

Hoewel in Amulet nauwelijks Ć©Ć©n dichtregel voorkomt, is poĆ«zie het enige wat telt in het leven van Auxilio en haar jonge dichters. Het wonderlijke gevolg daarvan is dat de werkelijkheid van de Mexicaanse herfst van 1968 nauwelijks tot het boek doordringt. De Olympische Spelen die daar plaatshebben, zijn volledig afwezig, net als de aanleiding tot de bezetting van de universiteit: de studentenprotesten tegen de autocratische politiek van de Mexicaanse regering. Alleen de slachting op het Tlatelolco Plein op 2 oktober, waarbij de politie tientallen mensen doodschoot, mag terloops ter sprake komen. Kondigt zich in Amulet al een ā€˜generatie nixā€™ aan die, teleurgesteld in de politiek, haar heil slechts zoekt op het persoonlijke vlak van dichtkunst en geestverruiming?

Ons Amsterdam

Dat is een te haastige conclusie. De jonge dichter Arturo Belano, in wie een alter ego van BolaƱo zelf te herkennen valt, zal na de verkiezing van Allende terugkeren naar zijn vaderland Chili om zich in te zetten voor de omwenteling die zich aankondigt ā€“ zo voorziet Auxilio. En net als BolaƱo zal hij gevangen worden gezet en daarna terugkeren naar Mexico als een dichterlijke drop-out. Van de wrange werkelijkheid van de Chileense dictatuur zou BolaƱo verslag doen in de eerder vertaalde romans Chileense nocturne en Het lichtende kwaad. Tot het brede publiek brak hij pas door met zijn megaroman 2666, verschenen na zijn voortijdige dood in 2003. De aangrijpende kracht van 2666 is bij lange na niet aanwezig in de overschatte Wilde detectives of in Amulet. Er gaat iets fascinerends uit van Auxilioā€™s spraakwaterval van bizarre trivialiteit in dat laatste boek. Maar hoe onderhoudend ook, het is niet genoeg om te beklijven.

Eerder verschenen in NRC