Vrijdag, 1 maart, 2019

Geschreven door: Treur, Franca
Artikel door: Verplancke, Marnix

Regieaanwijzingen voor de liefde

De existentiƫle leegte van de huidige mens

De eerste zin

“In het verhaal waaraan Loek en Hanna werken moeten twee mensen elkaar krijgen.”

[Recensie]

Loek en Hanna, allebei eind de dertig en al een tijdje een koppel, schrijven samen een filmscenario waarvan regisseur Reinout eist dat het goed afloopt. Een gelukkig liefdesverhaal moet het worden, ook al is het liefdesverhaal waar ze zelf in verwikkeld zitten verre van gelukkig. Er wordt steeds minder gepraat en wanneer dat toch gebeurt wordt er steeds minder gezegd. En dan is er de dreiging van buiten. Loeks oude vlam Violet zit met een kinderwens en kijkt daarvoor in zijn richting. Hanna wordt dan weer het hof gemaakt door een Marokkaanse acteur, waardoor Loek van de weeromstuit gaat uithuilen bij zijn ex Anne-Loes, wiens relatie ook al op springen staat.

Wandelmagazine

Franca Treur’s Regieaanwijzingen voor de liefde groeide uit een feuilleton dat in vijftig afleveringen in de Nederlandse krant Trouw verscheen en helemaal in de stijl van haar bundels korte verhalen X & Y en Slapend rijk is geschreven: korte hoofdstukjes die dicht op de huid van de personages zitten en focussen op de mores van het hedendaagse bestaan. Net zoals in die bundels is de tekst ook nu weer van tekeningen voorzien door Olivia Ettema. Regieaanwijzingen voor de liefde toont vooral de ontreddering en de existentiĆ«le leegte van de huidige mens. We zijn allemaal zoekende, hebben geen leidraad in het leven en stuntelen maar wat. Je moet meer regieaanwijzingen geven, zegt Reinout wanneer hij een eerste versie van het scenario van Hanna en Loek heeft gelezen. Zoiets behoort toch tot het verleden, reageren zij, tegenwoordig moeten acteurs zelf maar zien hoe ze hun rol gestalte geven.

Finaal lijden Treurs personages aan eenzaamheid. Ze slagen er niet meer in met anderen de communiceren en ze weten niet goed wat hun plaats in het maatschappelijk gebeuren is. Dat ene verhaal over God of ideologie is vervangen door talloze andere verhalen, wat ons meer autonomie heeft gegeven, maar waardoor er ook iets verloren is gegaan. Of zoals Anne-Loes de toestand van de hedendaagse mens beschrijft: “Als je niet weet hoe je het moet aanleggen om je wensen te verwezenlijken, omdat je niet weet wat je wil, denk je dan dat jeā€™t in de gaten hebt wanneer je doel is bereikt?”

3 vragen aan Franca Treur

Vroeger werd je bepaald door de sociale groep waar je uitkwam. Nu heb je een gecompliceerde identiteit, zegt een van de personages in je boek. Leuk, denk je dan of toch niet?

Treur: “Niet per se. Mensen worden niet meer gedefinieerd door hun afkomst. Je bent wat je van jezelf maakt, dus je werk bepaalt nu grotendeels je identiteit. In je baan moet je jezelf uitdrukken, bijna zoals een kunstenaar dat doet. Dan moet je dus een geweldige op jou toegesneden baan hebben, maar dat is natuurlijk niet voor iedereen weggelegd. In relaties zie je hetzelfde. Mensen spiegelen zich aan de romantische liefde zoals die in films of boeken wordt getoond, terwijl hun eigen situatie natuurlijk nooit precies zo is. Je moet accepteren dat jouw relatie anders is, maar daarom niet minderwaardig. Door je vast te klampen aan mythische voorbeelden, organiseer je je eigen ongeluk.”

Is dat niet van alle tijden?

Treur: “Wellicht. Een van de functies die religie had was verbetering van de geest. Het zit in de mens om te kijken naar voorbeelden en te streven naar iets beters. En dus ook om ongelukkig te zijn omdat een doel niet haalbaar blijkt. Maar volgens het personage Loek mag dat geen reden zijn om geen ambities meer te hebben: uit ambitie komen mooie dingen voort, zoals kunst.”

Op een bepaald moment keert Loek zich tegen de hedendaagse politieke correctheid. De filmcommissie heeft immers beslist dat een van hun personages gekleurd moet zijn. Waarom heb je dat erin gestoken?

Treur: “Het stel krijgt ermee te maken. Toen ik aan dit boek werkte ging het in de media erg vaak over diversiteit en culturele toe-eigening. Daar kon ik niet omheen, want mijn personages maken een film. Ik vond een pragmatisch standpunt wel leuk om te onderzoeken. Je moet zaken uitvergroten, anders slaat zo’n onderwerp dood door subtiliteit. Dus laat ik Loek inderdaad opwerpen dat hij een film wil maken die ook door conservatieven gewaardeerd zal worden en die niet alleen in een paar grote steden draait. Vooral film is onderhevig aan bemoeienis, heb ik al ervaren, omdat je als filmer natuurlijk geld nodig hebt en geldschieters inspraak willen. Toen mijn romanĀ Dorsvloer vol confetti werd verfilmd ging het net zo. Daar zat geld in van de NTR, de Nederlandse publieke omroep, en dus wou die ook inspraak in alles.”

Eerder verschenen in Knack