Donderdag, 1 augustus, 2019

Geschreven door: Loo, Bart van
Artikel door: Lierop, Tea van

Uitnodiging voor een historisch spektakel met de chanson als leidmotief

Het is alsof de lezer uitgenodigd wordt voor een concert met een dubbel programma. De keuze tussen geschiedenis en de liedjes hoeft niet gemaakt te worden, want het programma biedt allebei, het één is onlosmakelijk verbonden met het ander. 

[Recensie] Muziek volgt de realiteit, ze wil hem bezingen of veranderen. De auteur heeft de lezer en de luisteraar volledig in de greep, je kunt niet anders dan je helemaal overgeven aan de ijzersterke combinatie van chanson en historie. Dit boek werd lovend ontvangen. Kom lezen en luisteren of luisteren en lezen!

De opbouw van het boek is als van een concert

Allereerst het affiche:¬† ‘Waarin blijkt dat er op deze planeet nog leven is buiten de Angelsaksische muziek, maar dat er haast niemand meer van op de hoogte is noch gesteld wordt. En dat enige actie dus geboden is.’

Bazarow

Vervolgens het voorprogramma:

‘Waarin Frankrijk¬†Frankrijk¬†wordt, het chanson het chanson en alle grote namen de revue passeren.’

Dan het hoofdprogramma:

‘Waarin oorlogen terugkeren als het refrein van de geschiedenis en het chanson de wereld verovert.’

Tenslotte de afterparty

‘Het Franse chanson is dood!¬†¬†Lang leve het Franse chanson!’

Clovis en meer historie

Wie heeft er geen muzikale herinneringen? De bevlogen auteur in elk geval wel, hij neemt de lezer mee op zijn zoektocht naar zijn eigen favoriete herinneringen en naar liedjes die veel verder teruggaan in de tijd. Vanaf de Parijse Pont Neuf kun je de halve Franse geschiedenis overzien. Op het Île de la Cité stond het paleis van de Merovingische vorsten, Clovis I is de eerste koning, Parijs wordt de hoofdstad.

Clovis, wendt zich in 496 tot ‘God van mijn vrouw’ (Clothilde) wanneer hij merkt dat Wodan hem niet helpt. Wanneer hij de overwinning behaalt op de¬†Alemannen, besluit hij zich te bekeren.

De patriottische muziekstroming¬†Vae¬†victis¬†grijpt terug naar de tijd van Clovis. De voorvrouw vereenzelvigt zich met Clothilde en roept uit: ‘ ‚ÄėKnappe heidense strijder, je bent met me getrouwd en Frankrijk is ons nageslacht.‚Äô ‘

Minstrelen zongen hoofse liederen. In het zuiden zongen¬†troubadours¬†in het occitaans,¬†trouv√®res¬†uit het noorden zongen in het Frans. Er ontstond een verschil tussen¬†auteurs, trouv√®res en vertolkers (minstrelen). Sommige kunstenaars beheersten verschillende disciplines. Naast liefdesliedjes bestonden er heldendichten, een bekende is het ‘Roelantslied’.

François Villon 

Het boek volgt de geschiedenis. Met veel grotere sprongen dan in het boek, we slaan het liedje¬†Sacr√©¬†Charlemagne¬†van¬†France Gall¬†over. Dit liedje gaat over het krankzinnige idee dat Karel de Grote scholen heeft gesticht, en gaan door met de middeleeuwse dichter¬†Fran√ßois¬†Villon.¬†Terzijde: in¬†Het woud der verwachting¬†–¬†Hella Haasse¬†ziet Charles van Orleans een licht vergrijp van¬†Villon¬†door de vingers, later zullen ze elkaar¬†terugzien¬†en vertelt de dichter dat hij echt een vrij man is omdat hij al eens afstand gedaan heeft van het leven.¬†Hij schreef het gedicht¬†La ballade des¬†pendus¬†(1463; De ballade van de gehangenen) in afwachting van zijn executie, die op het nippertje herroepen was.¬†Dit gedicht heeft vele chansonniers ge√Įnspireerd, van Loo noemt¬†L√©o Ferr√©¬†en¬†Serge¬†Reggiani.

Pont-neufs 

De sprongen¬†worden¬†groter. Van Frans I (hij roept in 1539 de verordening uit dat Frans de offici√ęle taal wordt in plaats van het Latijn), via dichter Joachim Du¬†Bellay¬†(1522-1560) naar de protestzangers die in de zeventiende eeuw hun¬†pont-neufs¬†(korte liedjes op een bekende melodie) zingen onder het standbeeld van Hendrik IV. Het waren de voorlopers van¬†Le pr√©sident¬†van Boris¬†Vian¬†(1955) , Dylans¬†The¬†times¬†they¬†are a-changin‚Äô(1964),¬†Welterusten, mijnheer de president¬†van Boudewijn de Groot (1966) en¬†L‚Äôopportuniste¬†(1968) van Jacques¬†Dutronc.

Wat is het heerlijk om al de genoemde liedjes terug te kunnen luisteren. Ook¬†enigszins verslavend, want door de herinneringen komen ook weer andere ‘vergeten’ chansons terug en voor je het weet raakt het lezen van de begeleidende tekst op de achtergrond.¬†Prachtige liedjes worden er genoemd in het boek, om er een paar zangers te noemen: Jacques Brel, Georges¬†Brassens, George¬†Moustaki, Charles¬†Aznavour, Patrick¬†Bruel, Francis¬†Cabrel¬†en al die andere beroemdheden.

Marseillaise en guillotine  

Dé revolutie was die van 1789,  het conformistische en absolutistische beleid van de koning wordt gebroken. De Marseillaise wordt beschouwd als dé hymne van vrijheid, gelijkheid en broederschap. All you need is love van de Beatles begint met trompetten en trommels van het Franse volkslied.

De uitvinding van de guillotine Рhet apparaat werd door chirurg Antoine Louis ontwikkeld Рwas bedoeld ook de doodstraf voor iedereen gelijk te maken, maar tevens om de doodstraf geleidelijk aan af te schaffen. In 1976 doet de zaak Patrick Henry, de moordenaar van een achtjarig jongetje, veel stof opwaaien. Michel Sardou en Julien Clerc zullen hun tegengestelde standpunten vertalen in respectievelijk Je suis pour (ik ben voor) en L’assassin assassiné, (de moordenaar vermoord.)

Gids 

Bart Van Loo gidst ons door het verleden met een enorme¬†vaart en enthousiasme. Om een bruggetje te maken:¬†er was ook nog een liedje met een gids:¬†Nathalie.¬†Gezongen door¬†Gilbert¬†B√©caud¬†en¬†geschreven door¬†Delano√ę.

‘In 1963 maakt hij helemaal naam en faam met Nathalie (1963).¬†Delano√ꬆis russofiel en heeft al lange tijd de tekst ‚ÄėNatacha‚Äô in zijn lade liggen. Uiteindelijk laat hij B√©caud door Moskou wandelen in¬†het gezelschap van een zekere Nathalie. Het lied kent zo‚Äôn succes dat het fictieve caf√© Poesjkin uit de tekst vijfendertig jaar later zijn deuren opent. In 1999 wordt het ingehuldigd door een stralende Gilbert B√©caud. Twee jaar later sterft hij aan de gevolgen van longkanker.’

Knipoog van Dave 

Een Nederlandse naam duikt op: Wouter Otto¬†Levenbach, beter bekend als¬†Dave.¬†Hij kwam openlijk uit voor zijn homoseksuele geaardheid. Zijn¬†naam ontleende hij aan de¬†Bijbelse koning David, volgens sommige theologen was hij ook homoseksueel.¬†In een reclamespotje wordt hem gevraagd of hij van dames (les dames) houdt, wanneer hij dat beaamt opent hij zijn koelkast, toont zijn opgestapelde kazen en zegt:¬† ‘J’aime¬†L’Edam. Laarmans als zanger!

‘Du cot√©¬†de¬†chez¬†Swann¬†(1975; De kant van¬†Swann) is uiteraard een knipoog naar Proust. Dave bezingt het verlangen om terug te keren naar de tijd van kalverliefdes, toen je je liefje op haar wang zoende onder de eik van het dorp. ‚ÄėOp een dag is een geur voldoende om plotseling de magie van een ochtend terug te vinden‚Äô. Zoals Proust al wist, overbruggen onze zintuigen moeiteloos de grenzen van de tijd’

Conclusie 

Ervaar, beleef, geniet van dit boek en de liedjes, er is ook een cd te koop las ik op de website van Bart Van Loo. Ontdek verbanden, lach, huiver en leef mee om de pikante, gruwelijke of trieste gebeurtenissen die de auteur ons presenteert. Voor mij blijft er niets anders over dan chapeau voor Bart Van Loo, een welgemeende merci!

Voor het eerst gepubliceerd op Met de neus in de boeken